تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - زن از دیدگاه نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

زن از دیدگاه نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی


سلام دوستان عزیز ، با تبریک مبعث حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی (ص) به همه مسلمانان جهان و به خصوص هموطنان عزیز و شما دوستان بزرگوارم ، از اینکه خیلی دیر وبلاگ را بروز می کنم معذرت می خواهم . در ادامه مبحث زن از دیدگاه نهج البلاغه بحث تعریف عقل و بررسی نظریات مختلف در باره عقل زن را ادامه می دهیم ولی به علت تنوع دیدگاه ها در این باب فعلا دو نظر را بررسی و در پست بعدی به مابقی نظریات موجود خواهیم پرداخت .
عقل به دو چیز گفته مى‏شود:
نخست به قوّه‏اى كه آماده قبول دانش است.
و این همان چیزى است كه اگر در انسان نباشد تكلیف از او برداشته مى‏شود. و در احادیث از این عقل تمجید شده است.
و دوم به علمى كه انسان بوسیله این قوّه كسب مى‏كند عقل گویند و این همان چیزى است كه قرآن كافران را به خاطر تعقّل نكردن مذمّت كرده است (1)
و در این مورد به احادیث پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله و اشعار امام على علیه‏السلام استناد كرده است (2)
ابن منظور در لسان العرب مى‏گوید:
العقل: الحِجْر و النُهى ضد الحمق و الجمع عقول...
وقیل العاقل الذى یحبس نفسه و یردها عن هواها، اخذ من قولهم قد اعتقل لسانه اذا حبس و منع الكلام...
و سمى العقل عقلا لأنه یعقل صاحبه عن الثورط فى المهالك اى یحسبه...
و قیل: العقل هو التمییز الذى به یتمیز الانسان من سائر الحیوانات،
عقل الشى‏ء یعقل عقلاً: فهمه (3)
عقل همان حجْر (عقل و لُبّ) و نُهَى (عقل) و مخالف حُمق (احمق) است و جمع آن عقول است...
و گفته شده است. عاقل كسى است كه نفس خودش را حبس كرده و آن را از هوى و هوس دور نگه دارد و این معنا از قول آنها: «قد اعتقل لسانه» یعنى هنگامى كه از حرف زدن منع شود، گرفته شده است و عقل را عقل نامیده‏اند به خاطر این كه صاحبش را از افتادن در مهلكه‏ها دور نگه میدارد. و (نیز) گفته شده كه عقل وسیله‏اى است كه انسان را از سائر حیوانات جدا مى‏كند... عَقَل الشى‏ء: آن را فهمید
نیز در مورد معناى عقل مى‏نویسند:
اصل ماده عقل، همان تشخیص صلاح و فساد در جریان زندگى مادى و معنوى سپس ضبط نفس و منع آن برهمان مطلب است.
از لوازم عقل، امساك، تدبّر و نیكویى فهم و ادارك و انزجار و شناخت چیزهایى است كه در زندگى مورد نیاز است و نیز تحت برنامه عدل و حق قرار گرفتن و نگه‏دارى خود از هوس‏ها و تمایلات است...
قواى نفس با نفسِ انسان متحّد است و از آن جمله، عقل نظرى و عملى است و عقل نظرى به لحاظ ما فوق آن یعنى مبادى عالیه گفته مى‏شود كه به آن قوّه ادارك نیز گویند و عقل عملى به لحاظ مادون آن است كه این عقل مبدأ تحریكات بدنى و اعمال خارجى است.
پس تشخیص مصالح و مفاسد مربوط به عقل نظرى و ادراك است و ضبط نفس و منع آن مربوط به عقل عملى است (4)
دیدگاه‏ها در مورد نقصان عقل
دیدگاه اوّل: منظور از «نواقص العقول» در خطبه، عائشه مى‏باشد و نمى‏تواند بیانگر توصیفى عام از وضعیت زنان باشد، چون حضرت على علیه‏السلام این خطبه را بعد از جنگ جمل و در انتقاد از عملكرد فتنه‏گران ایراد فرمود (5)
نقد و بررسى

این دیدگاه به چند دلیل درست به نظر نمى‏رسد:
1- روایت نهج‏البلاغه چون مشتمل بر تعلیل عام و ضمیر جمع مونث است، نمى‏توان آن را بر شخص خاص حمل كرد. به وضوح، از متن نهج‏البلاغه بر نمى‏آید كه على علیه‏السلام اقدامات فتنه گرانه یك فرد را بهانه‏اى براى بیان یك حكم عام كرده باشد.
2- چنان كه گذشت، روایات نقصان عقل منحصر به نهج‏البلاغه نیست و سایر روایات مسلماً در مقام بیان یك واقعه خاص نیستند.
دیدگاه دوّم: نقص عقل در زنان پدیده‏اى اجتماعى و فرهنگى است، نه پدیده‏اى تكوینى(6). یعنى در واقع زنان هیچ نقصان و كمبودى در عقل ندارند صاحبان این دیدگاه معتقدند كه مردان در به وجود آوردن محیطى نامناسب براى رشد عقلى زنان، نقش ظالمانه‏اى ایفا كردند. بنابراین، تغییر شرایط و روابط اجتماعى مى‏تواند این كاستى را جبران كند. در نتیجه، نقص عقل زنان در كلام امام على علیه‏السلام پدیده‏اى مربوط به شرایط اجتماعى خاص است، نه ویژگى عمومى زنان و چه بسا زنان در عصر جدید در شرایطى قرار گیرند كه با برخوردارى از رشد عقلى هم ردیف مردان قرار گیرند.
در توضیح بیش‏تر این نظریه گفته‏اند: در جوامع ابتدایى كه محصولات گیاهى وفور در اطراف محل سكونت یافت مى‏شد، زن و مرد مى‏توانستند مشتركا به جمع‏آورى مواد غذایى بپردازند. اما از انجا كه زن مسؤولیت تولید مثل و پرورش فرزند را بر عهده داشت، نمى‏توانست همپاى مردان در تعقیب شكار از محل سكونت دور شود.نیاز به شكار بیشتر، مردان را بر آن داشت كه به ابداع و اختراع ابزارى بپردازند كه آنان را در رسیدن به مقصود یارى رساند و به تدریج نوعى تقسیم وظایف در زندگى خانوادگى و اجتماعى به ظهور رسید. زن به فراست به وظیفه خطیر، ظریف و سازنده خود پى برد و به آن قانع شد و مرد در پهنه تزاحم اجتماع همواره ترفندهاى تازه آموخت، حیله‏ها دید و نیرنگ‏ها فرا گرفت. پس چون زن كمتر در متن جامعه و روابط بازار و جنگ و ستیز قرار دارد و در مقایسه با مردان، از بسیارى از آنان ناآگاه‏تر است. پس از منطق دور است كه این امر را دال بر ضعف قدرت تعقل زن بدانیم.(7)
درباره این دیدگاه، ذكر چند نكته لازم به نظر مى‏رسد:
اولاً، مطلب اخیر تنها یك احتمال است و شاهدى براى آن ارائه نشده است. از این رو، نمى‏تواند دلیلى بر تساوى زن و مرد در قواى عقلانى باشد. این گروه، كه خود به تفاوت زن و مرد در رفتارهاى عقلانى اذعان كرده‏اند، در تبیین علت تفاوت تنهابه طرح ادعایى مى‏پردازد كه اثبات آن دلایل و شواهد بسیار مى‏خواهد.
ثانیا؛ نتیجه این سخن، نقصان آگاهى‏هاى اجتماعى و آشنا نبودن به پیچیدگى روابط اجتماعى است و پر واضح است كه این معنا غیر از نقصان عقل است. چنان چه گفتیم، نقصان عقل در مباحث اجتماعى به این معنا است كه شخص از قدرت تدبیر اجتماعى كمترى برخوردار است، نه آن كه آگاهى‏هاى اجتماعى كمترى دارد. پس این نظریه نمى‏تواند به خوبى مفهوم نقصان عقل را توضیح دهد و تنها شاهدى بر نقصان اطلاعات زن است.
ثالثا، اگر بپذیریم كه زن و مرد اختلاف استعدادى ندارند و تفاوت میان دو جنس همگى به تاثیرات اجتماعى باز مى‏گردد، شریعت اسلام باید راهى براى اصلاح این حالت وارتقاى زنان به وضعیتى برابر با مردان پیشنهاد مى‏كرد تا این انحراف تاریخى را از میان بردارد؛ نه آن كه با احكام و مقررات خود بر استمرار این وضعیت صحه گذارد. این كه در امور خانوادگى وظایف اقتصادى بر عهده مرد قرار گرفته، فعالیت‏هاى خارج از خانه به مرد و فعالیت‏هاى خانوادگى به زن پیشنهاد شده است، برخى مسئولیت‏هاى اجتماعى چون قضاوت و جهاد ابتدایى تنها بر عهده مردان گذاشته شده و از زنان سلب مسئولیت شده است، شهادت زنان در برخى مواقع با شهادت مردان نابرابر است، از مشورت با زنان در برخى امور از جمله جنگ و جهاد پرهیز شده است، اوصافى چون بخل، جبن و تكبر (البته در تفسیرى خاص از این اوصاف) براى زنان صفت پسندیده و براى مردان صفتى ناپسند شمرده مى‏شود و ده‏ها مورد از این قبیل، نشان از آن دارد كه از نگاه دینى، چنین زمینه‏هاى ناهمسان میان زن و مرد، ریشه در امرى تكوینى دارد.
علامه طباطبایى در تفسیر المیزان، پس از آن كه زن را در فضائل انسانى و پیمودن مسیر قرب همچون مرد مى‏شمارد، در مخالفت با این دیدگاه مى‏گوید:
از اشكالاتى كه متوجه این رأى است، آن است كه: اجتماع از قدیمى‏ترین عهد پیدایشش، به تاخر زن از مرد در برخى امور قضاوت كرده است و اگر طبیعت مرد و زن مساوى بود، خلاف این حكم دست كم در برخى زمان‏ها ظاهر شده بود. مؤید این اشكال آن است كه تمدن غرب با تمام عنایتى كه بر پیش بردن زن دارد، نتوانسته مرد و زن را مساوى كند و پیوسته نتیجه سنجش‏ها، موافق نظر اسلام در تقدیم مردان بر زنان در امر حكومت و قضاوت و جنگ است.(8)
_________________________________________
منابع و ماخذ :
1- مفردات قرآن راغب اصفهانى، ماده عقل
2- عن رسول اللّه‏ صلى‏الله‏علیه‏و‏آله : "ما كسب احد
اشیئا افضل من عقل یهدیه الى هدى او یردّه عن ردى" رأیت العقل عقلین××× فمطبوع و مسموع -- ولا ینفع مسموع ××× اذالم یك مطبوع
3- لسان العرب، ج 9، ص 326، ماده
عقل
4- التحقیق فى كلمات القرآن الكریم، ج 8، ص 198-196
5- زن در
نهج‏البلاغه، نصرت الله جمالى، ص 19 به بعد
6- تحریر المرئة، قاسم امین، ص
17؛ زن روز، مصطفى محقق داماد، شماره 1143 و زن، مهدى مهریزى، ص 44
7- زن
از دیدگاه نهج‏البلاغه، فاطمه علایى رحمانى، ص 114
8- تفسیر المیزان،
طباطبائى، ج 2، ص 389

منبع : وبلاگ ریحانه رسول

نظرات() 



buy cialis medication
سه شنبه 10 مهر 1397 11:52 ب.ظ

You said it very well..
cialis for sale in europa cialis tablets australia cialis generic tadalafil buy buy cialis online cheapest viagra vs cialis vs levitra acquistare cialis internet buy online cialis 5mg tadalafilo cialis en 24 hora when will generic cialis be available
buy cials online
یکشنبه 8 مهر 1397 11:48 ب.ظ

You actually expressed it fantastically.
tadalafil 20mg cialis generic tadalafil buy enter site very cheap cialis when can i take another cialis cialis preise schweiz tesco price cialis venta de cialis canada cialis generico online buy online cialis 5mg buy name brand cialis on line
http://cialisyoues.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 12:47 ق.ظ

Fine facts. Appreciate it!
cialis online deutschland tadalafil 10 mg generic cialis at the pharmacy opinioni cialis generico cialis farmacias guadalajara opinioni cialis generico are there generic cialis cialis professional from usa 40 mg cialis what if i take cialis 10mg prix pharmaci
viagravonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 04:44 ب.ظ

Kudos, Very good information!
cialis bula generic cialis tadalafil calis cialis great britain fast cialis online cialis price thailand how to purchase cialis on line price cialis best cialis kaufen bankberweisung viagra vs cialis
most reliable canadian pharmacies
چهارشنبه 14 شهریور 1397 07:53 ق.ظ

Fine content. Thanks.
canada pharmacies online pharmacies legitimate pharmacy near me Northwest Pharmacy good canadian online pharmacies pharmacy canada drug pharmacy drugs for sale in mexico canadian pharmacycanadian pharmacy drugs for sale in mexico
buycialisky.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 11:24 ق.ظ

You expressed this very well!
how to buy cheap viagra how to buy viagra without seeing a doctor cheapest viagra pills online viagra cheap no prescription cheap online pharmacy no prescription to buy viagra online buy viagra mastercard viagra buy viagra viagra online prescription online pharmacy
cialisb.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:30 ق.ظ

You suggested it well!
cialis generika in deutschland kaufen where to buy cialis in ontario cialis tadalafil achat cialis en suisse cialis mit grapefruitsaft buy generic cialis trusted tabled cialis softabs cialis et insomni fast cialis online does cialis cause gout
viagra prices
سه شنبه 23 مرداد 1397 06:38 ق.ظ

Amazing lots of great facts!
buy viagra from india buy price viagra buying viagra online without prescription viagra generic online pharmacy rx pharmacy viagra where can i buy viagra viagra uk prescription get viagra cheap best buy viagra safe buy viagra online
babecolate.com/cheapest-place-to-buy-cialis.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 10:18 ب.ظ

You said it adequately.!
order cialis from india does cialis cause gout generic cialis in vietnam cialis coupons printable cialis free trial cialis from canada cialis patentablauf in deutschland warnings for cialis wow look it cialis mexico price cialis wal mart pharmacy
Generic cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 10:02 ق.ظ

Amazing material. Kudos.
only now cialis 20 mg walgreens price for cialis buy cialis sample pack only best offers cialis use cialis tablets australia compare prices cialis uk prezzo cialis a buon mercato generic cialis in vietnam cialis 20mg prix en pharmacie cialis in sconto
Cialis generic
شنبه 8 اردیبهشت 1397 12:38 ق.ظ

Thanks a lot. Quite a lot of forum posts!

precios de cialis generico when will generic cialis be available cialis 100mg suppliers callus click now cialis from canada cialis for bph cialis from canada cialis ahumada tadalafil 20 mg cialis pas cher paris
Viagra 5 mg
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 10:10 ب.ظ

Info certainly taken!.
where to buy viagra with prescription how can i buy viagra online buy viagra canadian pharmacy where can i buy viagra from buy uk viagra buy generic viagra australia buy viagra cheap uk can you buy viagra at the store viagra pharmacy online buy generic viagra online canada
Cialis canada
شنبه 4 فروردین 1397 11:41 ق.ظ

Beneficial info. Thank you!
cialis generique purchasing cialis on the internet india cialis 100mg cost legalidad de comprar cialis cialis in sconto can i take cialis and ecstasy cialis coupon tadalafil 5mg buy cheap cialis in uk cialis with 2 days delivery
kennethstovall.hatenablog.com
پنجشنبه 28 اردیبهشت 1396 12:17 ق.ظ
Hello my friend! I wish to say that this article
is awesome, nice written and include almost all vital
infos. I would like to look extra posts like this .
Bev
چهارشنبه 20 اردیبهشت 1396 09:52 ب.ظ
Loving the info on this site, you have done great job on the blog posts.
BHW
جمعه 18 فروردین 1396 06:23 ب.ظ
You ought to be a part of a contest for one of the best sites
online. I am going to recommend this web site!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر