تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - گستردگی مرزها در نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

گستردگی مرزها در نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی




سخن هر کس به همان دنیایی تعلق دارد که روح گوینده اش به آنجا تعلق دارد.طبعا سخنی که به چندین دنیا تعلق دارد نشانگر روحیه ای است که در انحصار دنیای خاصی نیست .
این مجموعه نفیس و زیبا به نام «نهج البلاغه » که اکنون در دست ماست و روزگار از کهنه کردن آن ناتوان است و گذشت زمان و ظهور افکار و اندیشه های نوتر و روشن تر مرتبا بر ارزش آن افزوده است .منتخبی از خطابه ها و دعاها و وصایا و نامه ها و جمله های کوتاه مولای متقیان علی (ع) است که به وسیله سید شریف بزرگوار رضی رضوان الله علیه در حدود هزار سال پیش گرد اوری شده است .آنچه تردید ناپذیر است این است که علی (ع) چون مرد سخن بوده خطابه های فراوان انشا کرده و همچنین به تناسبهای مختلف جمله های حکیمانه کوتاه فراوان از او شنیده شده است .همچنان که نامه های فراوان مخصوصا در زمان خلافت نوشته است و مردم مسلمان علاقه و عنایت خاصی به حفظ و ضبط آنها داشته اند .«مسعودی » که تقریبا صد سال پیش ا ز سید رضی می زیسته است در جلد دوم مر وج الذهب تحت عنوان « فی ذکر لمع من کلامه و اخباره و زهده » می گوید: « آنچه مردم از خطابه های علی (ع)در مقامات مختلف حفظ کرده اند بالغ بر چهار صد و هشتاد واندی می شود ، علی (ع)آن خطابه ها را بالبدیهه و بدون یادداشت و پیش نویس انشا می کرد و مردم هم الفاظ ان را می گرفتند و هم عملا از ان بهره مند می شدند.»
گواهی دانشمند خبیر و متتبعی مانند مسعودی می رساند که خطابه های علی (ع) چه قدر فراوان بوده است . در نهج البلاغه تنها 239 قسمت به نام خطبه نقل شده است در صورتی که مسعودی چهار صدو هشتاد واندی آمار می دهدو به علاوه اهتمام و شیفتگی طبقات مختلف را بر حفظ و ضبط سخنان مولا می رساند . خوشبختانه در عهدها و عصرهای متاخرتر افراد دیگری در پی گرداوری اسناد مدارک نهج البلاغه بر امده اند و شاید از همه مشروحتر و جامعتر کتابی است به نام « نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه » که در حال حاضر به وسیله یکی از فضلای متتبع و ارزشمند شیعه عراق به نام محمد باقر محمودی درحال تکوین است . دراین کتاب ذی قیمت مجموعه سخنان علی(ع) اعم از خطب ، اوامر ، کتب و رسائل ، وصایا ، ادعیه و کلمات قصار جمع اوری شده است . این کتاب شامل نهج البلاغه فعلی و قسمت هایی است که سید رضی انها را انتخاب نکرده ویا در اختیارش نبوده است و ظاهرا جز قسمتی از کلمات قصار ، مدارک و ماخذ همه به دست آمده است . این نکته نیز ناگفته نماند که کار گرداوری مجموعه ای از سخنان منحصر به سیدرضی نبوده است و افراد دیگر ی نیز کتاب هایی با نامهای مختلف دراین زمینه تالیف کرده اند .معروفترین انها «غرر و درر آمدی» است که محقق جمال الدین خوانساری آنرا به فارسی شرح کرده است و اخیرا به همت فاضل متتبع عالیقدر آقای میر جلال الدین محدث ارموی از طرف دانشگاه تهران چاپ شده است . « علی الجندی » رییس دانشکده علوم در دانشگاه قاهره در مقدمه ای که بر کتاب « علی بی ابیطالب ، شعره و حکمه » نوشته است چند کتاب و نسخه از این مجموعه ها نام برده که برخی انها به صورت خطی مانده و هنوز چاپ نشده است از این قرار : 1- دستور معالم الحکم از قضاعی صاحب الخطط 2- نثر اللئالی که به وسیله یک مستشرق روسی در یک جلد ضخیم ترجمه و منتشر شده است 3- حکم سیدنا علی(ع) نسخه خطی در دارالکتب الصریه

دو امتیاز
کلمات امیر المومنین از قدیمیترین ایام با دو امتیاز همراه بوده است و با این دو امتیاز شناخته می شده است :یکی فصاحت و بلاغت و دیگر چند جانبه بودن و به اصطلاح امروز چند بعدی بودن . هر یک از این دو امتیاز به تنهایی کافی است که به کلمات علی (ع) ارزش فراوانی بدهد ولی توام شدن این دو با یکدیگر یعنی این که سخنی در مسیرها و میدانهای مختلف و احیانا متضاد رفته ودر عین حال کمال فصاحت وبلاغت خود را در همه انها حفظ کرده باشد ، سخن علی (ع) در حد وسط کلام مخلوق و کلام خالق قرار گرفته است و درباره اش گفته اند:« فوق کلام المخلوق و دون کلام الخالق »
آیینه این عصر
از چهارده قرن پیش تاکنون جهان هزاران رنگ به خود گرفته ، فرهنگ ها تغییر و تحول یافته و ذائقه ها دگر گون شده است .ممکن است کسی بپندارد که فرهنگ قدیم و ذوق قدیم سخن علی (ع) را می پسندید و در برابرش خاضع بود. فکر و ذوق جدید به نحو دیگری قضاوت می کند اما باید بدانیم که سخن علی چه از نظر صورت و چه از نظر معنی محدود به هیچ زمان و هیچ مکانی نیست ، انسانی و جهانی است .
علی در میدانهای گوناگون
از امتیازات برجسته سخنان امیر المومنین که به نام نهج البلاغه امروز در دست ماست این است که محدود به زمینه خاصی نیست .علی (ع) به تعبیر خودش تنها دریک میدان اسب نتاخته است . در میدانهای گوناگون که احیانا بعضی با بعضی متضاد است تکاور بیان را به جولان اورده است . نهج البلاغه شاهکار است اما نه تنها در یک زمینه ، مثلا موعظه یا حماسه یا فرضا عشق و غزل یا مدح و هجا و غیره .
بلکه در زمینه های گوناگون که شرح خواهیم داد . این که سخن شاهکار باشد ولی در یک زمینه البته زیادنیست و انگشت شمار است ولی به هر حال هست . این که در زمینه ها ی گوناگون باشد ولی در حد معمولی نه شاهکار ، فراوان است ولی این که سخنی شاهکار باشد و در عین حال محدود به زمینه خاصی نباشد از مختصات نهج البلاغه است .بگذریم از قران کریم که داستانی دیگر است ، کدام شاهکار را میتوان پیداکرد که به اندازه نهج البلاغه متنوع باشد ؟ سخن نماینده روح است . سخن هر کس به همان دنیایی تعلق دارد که روح گوینده اش به انجا تعلق دارد .طبعا سخنی که به چندین دنیا تعلق دارد نشانه روحیه ای است که در انحصار یک دنیای به خصوص نیست و چون روح علی (ع) محدود به دنیای خاصی نیست در همه دنیاها و جهانها حضور دارد وبه اصطلا ح عرفا «انسان کامل » و «کون جامع » و « جامع همه حضرات » ودارنده همه مراتب است ، سخنش نیز به دنیایی خاص محدود نیست . از امتیازات سخن علی این است که به اصطلاح شایع عصر ما چند بعدی است نه یک بعدی خاصیت همه جانبه بودن سخن علی و روح علی مطلبی نیست که تازه کشف شده باشد ، مطلبی است که حداقل از هزار سال پیش اعجابها را بر می انگیخته است . نکته جالب دیگر این است که علی با این همه که درباره معنویات سخن رانده ، فصاحت را به اوج کمال رسانیده است . علی از می و معشوق و یا مفاخرات وامثال اینها که میدانهایی باز برای سخن هستند بحث نکرده است . به علاوه او سخن را برای خود سخن و اظهار سخنوری ایراد نکرده است . سخن برای او وسیله بوده نه هدف . او نمی خواسته است به این وسیله یک اثر هنری و یک شاهکار ادبی از خود باقی بگذارد. بالاتر این که سخنش کلیت دارد محدود به زمان و مکان و افراد معینی نیست . مخاطب او «انسان » است و به همین جهت نه مرز می شناسد و نه زمان ،همه اینها میدان را از نظر شخص سخنور محدود و خود او را مقید می سازد . عمده وجه در اعجاز لفظی قران کریم این است که با این که یکسره موضوعات و مطالبش با موضوعات سخنان متداول عصر خود مغایر است و سرفصل ادبیات جدیدی است و با جهان و دنیای دیگری سرو حکایت دارد ، زیبایی و فصاحتش در حد اعجاز است . نهج البلاغه در این جهت نیز ماند سایرجهات متاثر از قران و در حقیقت فرزند قران است .
مباحث و موضوعات در نهج البلاغه
مباحث و موضوعاتی که در نهج البلاغه مطرح است و رنگهای مختلفی به این سخنان آسمانی داده ، زیاد است . این بنده ادعا ندارد که بتواند نهج البلاغه را تجزیه و تحلیل کند و حق مطلب را ادا کند ، فقط در نظر دارد نهج البلاغه را با این دید مورد بررسی قرار دهد و شک ندارد که در اینده کسانی پیدا خواهند شد که حق مطلب را بهتر ادا کنند . مباحث نهج البلاغه که هر کدام شایسته بحث و مقایسه است به این قرار است :
1- الهیات و ماورا ءالطبیعه 2-سلوک وعبادت 3- حکومت و عدالت 4- اهل البیت و خلافت 5- موعظه و حکمت 6- دنیاو دنیا پرستی 7- حماسه و شجاعت 8- ملاحم و مغیات 9- دعا و مناجات 10- شکایت و انتقاد از مردم زمان 11- اصول اجتماعی 12- اسلام و قران 13- اخلاق و تهذیب نفس 14- شخصیتها و یک سلسله مباحث دیگر
تو حید و معرفت
یک بخش از بخشهای اساسی نهج البلاغه ، مسائل مربوط به الهیات و ماوراء الطبیعه است . در مجموع خطبه هاو نامه ها و کلمات قصار درحدود چهل نوبت درباره این مطالب بحث شده است . البته بعضی موارد جمله های کوتاهی است ولی غالبا چند سطر و احیانا چند صفحه است .بحثهای توحیدی نهج البلاغه را شاید بتوان اعجاب انگیزترین بحثهای آن دانست .بدون مبالغه این بحثها با توجه به مجموع شرایط پدید آمدن آنها در حد اعجاز است . اگر یک مقایسه – ولو به طور مختصر – میان منطق نهج البلاغه و منطق سایر مکتبهای فکری به عمل نیاید ارزش واقعی بحثهای توحیدی نهج البلاغه روشن نمی شود. درباره ذات و صفات حق ، قبل از نهج البلاغه و بعد از آن ، در شرق و غرب ، در قدیم و جدید از طرف فلا سفه ، عرفا ، متکلمان ، بحثهای فراوان به عمل امده است ولی با سبکها و روشهای دیگر ، سبک و روش نهج البلاغه کاملا ابتکاری و بی سابقه است ، تنها زمینه اندیشه های نهج البلاغه ، قران مجید است و پس از قران مجیدکه بگذریم هیچگونه زمینه دیگری برای بحثهای نهج البلاغه نخواهیم یافت .
شب مردان خدا
شب مردان خدا از دیدگاه نهج البلاغه ، دنیای عبادت دنیای دیگری است ، دنیای عبادت اکنده از لذت است . لذتی که با لذت دنیای سه بعدی مادی قابل مقایسه نیست ، دنیای عبادت پر از جوشش و جنبش و سیر و سفر است اما سیر و سفری که « به مصر و عراق و شام » و یا هر شهر دیگر زمینی منتهی نمی شود . به شهری منتهی می شود « که او را نام نیست .» دنیای عبادت شب و روز ندارد زیرا همه روشنایی است . تیرگی و اندوه و کدورت ندارد ، یکسره صفا و خلوص است . از نظر نهج البلاغه چه خوشبخت و سعادتمند است کسی که به این دنیا پا گذارد و نسیم جانبخش این دنیا او را نوازش دهد . ان کس که به این دنیا گام نهد ، دیگر اهمیت نمی دهد که در دنیای ماده و جسم بر دیبا سر نهد یا بر خشت .

استاد شهیدعلامه مرتضی مطهری 

منابع: بنیاد نهج البلاغه-   فصلنامه نهج البلاغه -شماره یک - پاییز 1380


نظرات() 



vigra vs cialis
دوشنبه 3 تیر 1398 03:58 ق.ظ

Awesome stuff, Thank you.
canada discount drugs cialis cialis bula cialis ahumada generic cialis pro effetti del cialis generic low dose cialis cialis generico en mexico we like it cialis price prices for cialis 50mg cialis generisches kanada
cialis 5mg prix
شنبه 1 تیر 1398 09:23 ب.ظ

Nicely put. Cheers!
recommended site cialis kanada cialis patentablauf in deutschland cialis 20 mg effectiveness cialis daily cialis generico cialis online deutschland cialis uk cialis kaufen wo cialis 20 mg best price brand cialis generic
Buy cialis online
شنبه 1 تیر 1398 04:29 ق.ظ

You said it nicely..
cialis side effects dangers cialis for sale south africa viagra vs cialis cialis per paypa dose size of cialis cialis 5 mg schweiz generic cialis pill online cialis qualitat link for you cialis price cialis daily dose generic
taking cialis daily
جمعه 31 خرداد 1398 12:41 ب.ظ

Whoa a good deal of very good advice!
cost of cialis cvs buying brand cialis online order generic cialis online cialis alternative we like it safe cheap cialis cialis super acti acquistare cialis internet where cheapest cialis cialis generic availability cialis sans ordonnance
http://venttepod.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 07:55 ب.ظ

With thanks, A lot of write ups.

cialis generico online generic cialis pill online cialis reviews cialis price in bangalore cialis 100mg suppliers cialis 5 mg funziona click here cialis daily uk enter site 20 mg cialis cost tadalafil 20mg cialis baratos compran uk
http://ismahel.strikingly.com/
پنجشنبه 30 خرداد 1398 01:28 ق.ظ

Regards. Awesome information.
5 mg cialis pharmacie en ligne female cialis no prescription cialis 100mg suppliers cialis pills price each brand cialis generic cialis bula buy cialis cheap 10 mg cialis authentique suisse side effects for cialis cialis rezeptfrei
buy cialis online usa
چهارشنبه 29 خرداد 1398 08:50 ق.ظ

Appreciate it. A good amount of stuff!

200 cialis coupon cialis for bph we choice free trial of cialis cialis cuantos mg hay free cialis cialis cuantos mg hay achat cialis en europe cialis tablets australia tadalafilo cialis 5mg
http://saurecoup.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 10:33 ق.ظ

You revealed that fantastically.
usa cialis online cialis herbs cialis purchasing cialis et insomni wow cialis 20 buying cialis overnight cialis flussig does cialis cause gout buy cialis cheap 10 mg cialis italia gratis
http://chanchribee.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 04:14 ق.ظ

Wonderful facts, Regards!
where to buy cialis in ontario generic cialis tadalafil tadalafil 5mg viagra cialis levitra cialis professional from usa acquisto online cialis cialis soft tabs for sale cialis side effects dangers cialis authentique suisse cialis for sale south africa
http://conpaecio.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 12:32 ق.ظ

You expressed this very well!
cialis efficacit click here take cialis cialis with 2 days delivery cialis kaufen bankberweisung cialis tablets australia cialis y deporte are there generic cialis price cialis per pill cialis savings card usa cialis online
http://hikdira.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 10:23 ق.ظ

You actually said that well!
cialis cipla best buy cialis soft tabs for sale cialis cost 200 cialis coupon cialis pills in singapore cialis pills rezeptfrei cialis apotheke cialis generic tadalafil buy 5 mg cialis coupon printable cialis dose 30mg
Buy generic cialis
جمعه 24 خرداد 1398 06:00 ق.ظ

You reported it adequately!
200 cialis coupon cialis 20mg cialis 20 mg cut in half cialis kaufen bankberweisung cialis side effects dangers cialis daily new zealand only best offers 100mg cialis order cialis from india generic for cialis cialis 5 mg schweiz
http://esasbe.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 03:54 ب.ظ

Appreciate it. Plenty of tips!

cialis tablets australia 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis rezeptfrei cialis y deporte generic low dose cialis cialis 10mg prix pharmaci dosagem ideal cialis cialis kamagra levitra cialis billig viagra vs cialis
do you need prescription for cialis
پنجشنبه 23 خرداد 1398 02:14 ق.ظ

Terrific posts, Thank you!
viagra or cialis cialis patent expiration precios de cialis generico cialis online holland generic cialis levitra compare prices cialis uk ou trouver cialis sur le net cialis online holland cialis professional from usa buy cialis uk no prescription
cialisvie.com
سه شنبه 21 خرداد 1398 07:11 ق.ظ

Amazing plenty of terrific knowledge.
cialis uk wow cialis 20 cialis 5 mg buy effetti del cialis generic cialis usa cialis online wow cialis tadalafil 100mg cialis prices in england enter site very cheap cialis cialis flussig
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 02:04 ق.ظ

Cheers. I like this.
recommended site cialis kanada cialis online costo in farmacia cialis cialis lilly tadalafi usa cialis online cialis generico milano cialis 5 mg funziona no prescription cialis cheap cialis italia gratis cost of cialis per pill
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 08:04 ب.ظ

Amazing loads of very good data!
cialis from canada cialis generico in farmacia i recommend cialis generico cialis for sale in europa tadalafil 20 mg dosagem ideal cialis cialis price thailand cialis manufacturer coupon wow cialis 20 cialis 20 mg cost
buy cialis with no prescription
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:36 ب.ظ

Wow quite a lot of valuable knowledge.
cialis generic availability cialis sicuro in linea wow look it cialis mexico cialis italia gratis cialis 20 mg effectiveness price cialis per pill usa cialis online cialis from canada comprar cialis navarr price cialis per pill
Buy generic cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 02:05 ق.ظ

Thanks! Quite a lot of write ups!

order a sample of cialis cialis 200 dollar savings card cialis prices pastillas cialis y alcoho cialis 5 mg para diabeticos cialis uk next day cialis 5mg cialis prezzo al pubblico generic cialis pro purchase once a day cialis
buy tadalafil online
چهارشنبه 14 آذر 1397 09:26 ق.ظ

Thanks a lot! I appreciate this.
miglior cialis generico wow cialis tadalafil 100mg cialis prices cialis baratos compran uk compare prices cialis uk cialis efficacit cialis tablets for sale tadalafilo cialis online tarif cialis france
Cialis canada
سه شنبه 13 آذر 1397 09:54 ب.ظ

Nicely spoken certainly! !
dosagem ideal cialis acquisto online cialis cialis online nederland side effects for cialis buy cialis online legal cialis online only best offers cialis use we use it 50 mg cialis dose we use it 50 mg cialis dose cialis lowest price
buy cialis uk
سه شنبه 13 آذر 1397 11:03 ق.ظ

This is nicely expressed! !
wow cialis tadalafil 100mg cialis professional from usa cost of cialis per pill only now cialis for sale in us buy cialis online legal cialis efficacit price cialis best only now cialis for sale in us tadalafil 20 mg cialis diario compra
Buy cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 11:21 ب.ظ

Kudos! I value this!
cialis for daily use cialis generic tadalafil buy when will generic cialis be available low cost cialis 20mg cialis rezeptfrei cialis herbs buy cialis generic cialis import cialis cialis daily new zealand
Generic cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 10:28 ق.ظ

You actually expressed that effectively.
cialis 5mg billiger cialis online napol cialis 5mg prix cialis 5mg cialis taglich achat cialis en itali walgreens price for cialis cialis preise schweiz canadian drugs generic cialis purchase once a day cialis
Buy cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 10:50 ب.ظ

Fantastic content. Cheers.
cialis generisches kanada we recommend cheapest cialis how much does a cialis cost click now buy cialis brand generic cialis at walmart buy cheap cialis in uk cialis daily dose generic cialis efficacit interactions for cialis only now cialis 20 mg
Buy cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 09:49 ق.ظ

Terrific facts. With thanks!
legalidad de comprar cialis canadian cialis buy name brand cialis on line the best choice cialis woman buying cialis overnight ou acheter du cialis pas cher cialis generico online cialis prices in england cialis arginine interactio cialis generico lilly
buy cialis pills
شنبه 10 آذر 1397 11:02 ب.ظ

Very good forum posts, Cheers!
click here take cialis cialis price thailand viagra vs cialis cialis generisches kanada cialis 5 mg schweiz cialis with 2 days delivery the best choice cialis woman cialis 50 mg soft tab cialis 100mg suppliers click here to buy cialis
Buy cialis online
شنبه 10 آذر 1397 09:44 ق.ظ

Nicely put, Kudos.
generic cialis with dapoxetine cialis generic tadalafil buy cialis flussig preis cialis 20mg schweiz cialis tablets cialis 5mg click now cialis from canada viagra vs cialis vs levitra cialis super kamagra generic cialis with dapoxetine
Buy cialis online
جمعه 9 آذر 1397 10:30 ق.ظ

Thanks, I like this!
the best site cialis tablets buy cialis online cialis cost cialis generique cialis purchasing cialis vs viagra prix cialis once a da cialis ahumada generic cialis soft gels cialis savings card
buy cialis online cheap
پنجشنبه 8 آذر 1397 11:27 ب.ظ

Regards, Loads of information.

cialis 20 mg cialis savings card cialis 200 dollar savings card wow look it cialis mexico side effects for cialis cialis cuantos mg hay cialis daily dose generic walgreens price for cialis cialis rezeptfrei precios de cialis generico
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30