تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - گستردگی مرزها در نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

گستردگی مرزها در نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی




سخن هر کس به همان دنیایی تعلق دارد که روح گوینده اش به آنجا تعلق دارد.طبعا سخنی که به چندین دنیا تعلق دارد نشانگر روحیه ای است که در انحصار دنیای خاصی نیست .
این مجموعه نفیس و زیبا به نام «نهج البلاغه » که اکنون در دست ماست و روزگار از کهنه کردن آن ناتوان است و گذشت زمان و ظهور افکار و اندیشه های نوتر و روشن تر مرتبا بر ارزش آن افزوده است .منتخبی از خطابه ها و دعاها و وصایا و نامه ها و جمله های کوتاه مولای متقیان علی (ع) است که به وسیله سید شریف بزرگوار رضی رضوان الله علیه در حدود هزار سال پیش گرد اوری شده است .آنچه تردید ناپذیر است این است که علی (ع) چون مرد سخن بوده خطابه های فراوان انشا کرده و همچنین به تناسبهای مختلف جمله های حکیمانه کوتاه فراوان از او شنیده شده است .همچنان که نامه های فراوان مخصوصا در زمان خلافت نوشته است و مردم مسلمان علاقه و عنایت خاصی به حفظ و ضبط آنها داشته اند .«مسعودی » که تقریبا صد سال پیش ا ز سید رضی می زیسته است در جلد دوم مر وج الذهب تحت عنوان « فی ذکر لمع من کلامه و اخباره و زهده » می گوید: « آنچه مردم از خطابه های علی (ع)در مقامات مختلف حفظ کرده اند بالغ بر چهار صد و هشتاد واندی می شود ، علی (ع)آن خطابه ها را بالبدیهه و بدون یادداشت و پیش نویس انشا می کرد و مردم هم الفاظ ان را می گرفتند و هم عملا از ان بهره مند می شدند.»
گواهی دانشمند خبیر و متتبعی مانند مسعودی می رساند که خطابه های علی (ع) چه قدر فراوان بوده است . در نهج البلاغه تنها 239 قسمت به نام خطبه نقل شده است در صورتی که مسعودی چهار صدو هشتاد واندی آمار می دهدو به علاوه اهتمام و شیفتگی طبقات مختلف را بر حفظ و ضبط سخنان مولا می رساند . خوشبختانه در عهدها و عصرهای متاخرتر افراد دیگری در پی گرداوری اسناد مدارک نهج البلاغه بر امده اند و شاید از همه مشروحتر و جامعتر کتابی است به نام « نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه » که در حال حاضر به وسیله یکی از فضلای متتبع و ارزشمند شیعه عراق به نام محمد باقر محمودی درحال تکوین است . دراین کتاب ذی قیمت مجموعه سخنان علی(ع) اعم از خطب ، اوامر ، کتب و رسائل ، وصایا ، ادعیه و کلمات قصار جمع اوری شده است . این کتاب شامل نهج البلاغه فعلی و قسمت هایی است که سید رضی انها را انتخاب نکرده ویا در اختیارش نبوده است و ظاهرا جز قسمتی از کلمات قصار ، مدارک و ماخذ همه به دست آمده است . این نکته نیز ناگفته نماند که کار گرداوری مجموعه ای از سخنان منحصر به سیدرضی نبوده است و افراد دیگر ی نیز کتاب هایی با نامهای مختلف دراین زمینه تالیف کرده اند .معروفترین انها «غرر و درر آمدی» است که محقق جمال الدین خوانساری آنرا به فارسی شرح کرده است و اخیرا به همت فاضل متتبع عالیقدر آقای میر جلال الدین محدث ارموی از طرف دانشگاه تهران چاپ شده است . « علی الجندی » رییس دانشکده علوم در دانشگاه قاهره در مقدمه ای که بر کتاب « علی بی ابیطالب ، شعره و حکمه » نوشته است چند کتاب و نسخه از این مجموعه ها نام برده که برخی انها به صورت خطی مانده و هنوز چاپ نشده است از این قرار : 1- دستور معالم الحکم از قضاعی صاحب الخطط 2- نثر اللئالی که به وسیله یک مستشرق روسی در یک جلد ضخیم ترجمه و منتشر شده است 3- حکم سیدنا علی(ع) نسخه خطی در دارالکتب الصریه

دو امتیاز
کلمات امیر المومنین از قدیمیترین ایام با دو امتیاز همراه بوده است و با این دو امتیاز شناخته می شده است :یکی فصاحت و بلاغت و دیگر چند جانبه بودن و به اصطلاح امروز چند بعدی بودن . هر یک از این دو امتیاز به تنهایی کافی است که به کلمات علی (ع) ارزش فراوانی بدهد ولی توام شدن این دو با یکدیگر یعنی این که سخنی در مسیرها و میدانهای مختلف و احیانا متضاد رفته ودر عین حال کمال فصاحت وبلاغت خود را در همه انها حفظ کرده باشد ، سخن علی (ع) در حد وسط کلام مخلوق و کلام خالق قرار گرفته است و درباره اش گفته اند:« فوق کلام المخلوق و دون کلام الخالق »
آیینه این عصر
از چهارده قرن پیش تاکنون جهان هزاران رنگ به خود گرفته ، فرهنگ ها تغییر و تحول یافته و ذائقه ها دگر گون شده است .ممکن است کسی بپندارد که فرهنگ قدیم و ذوق قدیم سخن علی (ع) را می پسندید و در برابرش خاضع بود. فکر و ذوق جدید به نحو دیگری قضاوت می کند اما باید بدانیم که سخن علی چه از نظر صورت و چه از نظر معنی محدود به هیچ زمان و هیچ مکانی نیست ، انسانی و جهانی است .
علی در میدانهای گوناگون
از امتیازات برجسته سخنان امیر المومنین که به نام نهج البلاغه امروز در دست ماست این است که محدود به زمینه خاصی نیست .علی (ع) به تعبیر خودش تنها دریک میدان اسب نتاخته است . در میدانهای گوناگون که احیانا بعضی با بعضی متضاد است تکاور بیان را به جولان اورده است . نهج البلاغه شاهکار است اما نه تنها در یک زمینه ، مثلا موعظه یا حماسه یا فرضا عشق و غزل یا مدح و هجا و غیره .
بلکه در زمینه های گوناگون که شرح خواهیم داد . این که سخن شاهکار باشد ولی در یک زمینه البته زیادنیست و انگشت شمار است ولی به هر حال هست . این که در زمینه ها ی گوناگون باشد ولی در حد معمولی نه شاهکار ، فراوان است ولی این که سخنی شاهکار باشد و در عین حال محدود به زمینه خاصی نباشد از مختصات نهج البلاغه است .بگذریم از قران کریم که داستانی دیگر است ، کدام شاهکار را میتوان پیداکرد که به اندازه نهج البلاغه متنوع باشد ؟ سخن نماینده روح است . سخن هر کس به همان دنیایی تعلق دارد که روح گوینده اش به انجا تعلق دارد .طبعا سخنی که به چندین دنیا تعلق دارد نشانه روحیه ای است که در انحصار یک دنیای به خصوص نیست و چون روح علی (ع) محدود به دنیای خاصی نیست در همه دنیاها و جهانها حضور دارد وبه اصطلا ح عرفا «انسان کامل » و «کون جامع » و « جامع همه حضرات » ودارنده همه مراتب است ، سخنش نیز به دنیایی خاص محدود نیست . از امتیازات سخن علی این است که به اصطلاح شایع عصر ما چند بعدی است نه یک بعدی خاصیت همه جانبه بودن سخن علی و روح علی مطلبی نیست که تازه کشف شده باشد ، مطلبی است که حداقل از هزار سال پیش اعجابها را بر می انگیخته است . نکته جالب دیگر این است که علی با این همه که درباره معنویات سخن رانده ، فصاحت را به اوج کمال رسانیده است . علی از می و معشوق و یا مفاخرات وامثال اینها که میدانهایی باز برای سخن هستند بحث نکرده است . به علاوه او سخن را برای خود سخن و اظهار سخنوری ایراد نکرده است . سخن برای او وسیله بوده نه هدف . او نمی خواسته است به این وسیله یک اثر هنری و یک شاهکار ادبی از خود باقی بگذارد. بالاتر این که سخنش کلیت دارد محدود به زمان و مکان و افراد معینی نیست . مخاطب او «انسان » است و به همین جهت نه مرز می شناسد و نه زمان ،همه اینها میدان را از نظر شخص سخنور محدود و خود او را مقید می سازد . عمده وجه در اعجاز لفظی قران کریم این است که با این که یکسره موضوعات و مطالبش با موضوعات سخنان متداول عصر خود مغایر است و سرفصل ادبیات جدیدی است و با جهان و دنیای دیگری سرو حکایت دارد ، زیبایی و فصاحتش در حد اعجاز است . نهج البلاغه در این جهت نیز ماند سایرجهات متاثر از قران و در حقیقت فرزند قران است .
مباحث و موضوعات در نهج البلاغه
مباحث و موضوعاتی که در نهج البلاغه مطرح است و رنگهای مختلفی به این سخنان آسمانی داده ، زیاد است . این بنده ادعا ندارد که بتواند نهج البلاغه را تجزیه و تحلیل کند و حق مطلب را ادا کند ، فقط در نظر دارد نهج البلاغه را با این دید مورد بررسی قرار دهد و شک ندارد که در اینده کسانی پیدا خواهند شد که حق مطلب را بهتر ادا کنند . مباحث نهج البلاغه که هر کدام شایسته بحث و مقایسه است به این قرار است :
1- الهیات و ماورا ءالطبیعه 2-سلوک وعبادت 3- حکومت و عدالت 4- اهل البیت و خلافت 5- موعظه و حکمت 6- دنیاو دنیا پرستی 7- حماسه و شجاعت 8- ملاحم و مغیات 9- دعا و مناجات 10- شکایت و انتقاد از مردم زمان 11- اصول اجتماعی 12- اسلام و قران 13- اخلاق و تهذیب نفس 14- شخصیتها و یک سلسله مباحث دیگر
تو حید و معرفت
یک بخش از بخشهای اساسی نهج البلاغه ، مسائل مربوط به الهیات و ماوراء الطبیعه است . در مجموع خطبه هاو نامه ها و کلمات قصار درحدود چهل نوبت درباره این مطالب بحث شده است . البته بعضی موارد جمله های کوتاهی است ولی غالبا چند سطر و احیانا چند صفحه است .بحثهای توحیدی نهج البلاغه را شاید بتوان اعجاب انگیزترین بحثهای آن دانست .بدون مبالغه این بحثها با توجه به مجموع شرایط پدید آمدن آنها در حد اعجاز است . اگر یک مقایسه – ولو به طور مختصر – میان منطق نهج البلاغه و منطق سایر مکتبهای فکری به عمل نیاید ارزش واقعی بحثهای توحیدی نهج البلاغه روشن نمی شود. درباره ذات و صفات حق ، قبل از نهج البلاغه و بعد از آن ، در شرق و غرب ، در قدیم و جدید از طرف فلا سفه ، عرفا ، متکلمان ، بحثهای فراوان به عمل امده است ولی با سبکها و روشهای دیگر ، سبک و روش نهج البلاغه کاملا ابتکاری و بی سابقه است ، تنها زمینه اندیشه های نهج البلاغه ، قران مجید است و پس از قران مجیدکه بگذریم هیچگونه زمینه دیگری برای بحثهای نهج البلاغه نخواهیم یافت .
شب مردان خدا
شب مردان خدا از دیدگاه نهج البلاغه ، دنیای عبادت دنیای دیگری است ، دنیای عبادت اکنده از لذت است . لذتی که با لذت دنیای سه بعدی مادی قابل مقایسه نیست ، دنیای عبادت پر از جوشش و جنبش و سیر و سفر است اما سیر و سفری که « به مصر و عراق و شام » و یا هر شهر دیگر زمینی منتهی نمی شود . به شهری منتهی می شود « که او را نام نیست .» دنیای عبادت شب و روز ندارد زیرا همه روشنایی است . تیرگی و اندوه و کدورت ندارد ، یکسره صفا و خلوص است . از نظر نهج البلاغه چه خوشبخت و سعادتمند است کسی که به این دنیا پا گذارد و نسیم جانبخش این دنیا او را نوازش دهد . ان کس که به این دنیا گام نهد ، دیگر اهمیت نمی دهد که در دنیای ماده و جسم بر دیبا سر نهد یا بر خشت .

استاد شهیدعلامه مرتضی مطهری 

منابع: بنیاد نهج البلاغه-   فصلنامه نهج البلاغه -شماره یک - پاییز 1380


نظرات() 



Vance
پنجشنبه 24 خرداد 1397 09:50 ق.ظ
Ӏ ԝas wondering if you eveг tһοught οf changing thhe layout оf yօur blog?
Its verʏ well wrіtten; I love ԝhat youve got to say.
Bᥙt maybe you c᧐uld a littl mоre in tthe ᴡay of content so people
could connect ѡith іt ƅetter. Youve goot an awful lot of
text f᧐r only hɑving 1 or two images. Mybe үou coսld space іt out better?
Online cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:05 ب.ظ

Helpful forum posts. With thanks.
warnings for cialis cialis coupon cialis diario compra cialis generico generic cialis pill online click now buy cialis brand 5 mg cialis coupon printable cialis online napol cialis en mexico precio acquistare cialis internet
Eyelashes Ticker
یکشنبه 30 اردیبهشت 1397 06:40 ب.ظ
Hi I am so excited I found your site, I really found you by accident, while I was looking onn
Askjeeve for something else, Anyways I am here now and would just like to say thanks a
lot for a incredible post and a all round exciting blog (I also love the theme/design), I don't hav time to browse it all att the moment but I have saved it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back too read much more,
Please do keep up thee awesome job.
Viagra generico online
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 07:03 ق.ظ

Terrific advice. Thanks!
where can i buy viagra pills buy viagra with prescription online how can i order viagra online where to buy herbal viagra how to buy cheap viagra online buy genuine viagra online how to get viagra online cheap viagra online usa viagra cheap uk where to order viagra
roman ed review
جمعه 24 فروردین 1397 03:50 ق.ظ
Quality articles or reviews іs the main to inrerest the viewes to gօ to see
tһe web page, that's wһɑt this web site iѕ providing.
how to take viagra super active
پنجشنبه 23 فروردین 1397 12:24 ب.ظ
My family every time say thаt I am wasting mү time herе at net, but I knoԝ I аm gettіng familiarity ɑll
tһе time ƅү reading suсh nice articles ߋr reviews.
Cialis pills
جمعه 17 فروردین 1397 10:48 ب.ظ

Nicely put. Thanks.
cialis qualitat cialis tablets australia canadian discount cialis cialis reviews generic cialis at walmart cheap cialis cialis price in bangalore cialis 5 mg funziona cialis cost cialis generic availability
mezo
دوشنبه 6 فروردین 1397 06:19 ب.ظ
Wow, tһis piece of writing іs ɡood, mmy yoᥙnger sister iss
analyzing tһese kinds of things, theresfore I am going t᧐ tell her.
Cialis 20 mg
جمعه 3 فروردین 1397 08:38 ب.ظ

Nicely put. Regards!
prezzo cialis a buon mercato cialis sale online click here cialis daily uk cialis farmacias guadalajara cialis coupons cialis taglich cialis et insomni cheap cialis cialis prices best generic drugs cialis
What causes pain in the Achilles tendon?
شنبه 14 مرداد 1396 03:28 ق.ظ
Hey there great website! Does running a blog like this take a massive amount work?
I've very little knowledge of computer programming but I was hoping
to start my own blog soon. Anyhow, should you have
any suggestions or techniques for new blog owners please share.

I understand this is off topic but I simply wanted to ask.
Appreciate it!
vitamin b foot pain
چهارشنبه 21 تیر 1396 04:01 ب.ظ
You could certainly see your enthusiasm within the work you
write. The arena hopes for more passionate writers like you who aren't afraid to
say how they believe. Always follow your heart.
Ramon
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 08:44 ق.ظ
I'm truly enjoying the design and layout of your blog. It's a very easy on the eyes which makes
it much more pleasant for me to come here and visit more often. Did
you hire out a developer to create your theme?
Excellent work!
BHW
چهارشنبه 23 فروردین 1396 10:55 ب.ظ
That is a good tip particularly to those fresh to the blogosphere.
Simple but very precise info… Appreciate your sharing this one.
A must read post!
manicure
چهارشنبه 23 فروردین 1396 03:09 ب.ظ
I like the helpful info you provide in your articles.
I will bookmark your blog and check again here regularly.
I'm quite sure I'll learn lots of new stuff right here!
Best of luck for the next!
BHW
سه شنبه 15 فروردین 1396 10:40 ب.ظ
It's the best time to make some plans for the future and it is time to be happy.
I've read this post and if I could I want to suggest
you some interesting things or advice. Perhaps you could write next articles referring to
this article. I desire to read even more things about it!
یکشنبه 3 آبان 1388 04:55 ب.ظ
خیلی جالب بود من هم تازگی ها شروع کردم به خوندن نهج البلاغه. واقعا که حرفها وسخنان امام علی اعجاب اوره.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر