تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - نگاهی به شرح معارج نهج البلاغه بیهقی
یکشنبه 20 بهمن 1387

نگاهی به شرح معارج نهج البلاغه بیهقی

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی




ابوالحسن على بن زید بیهقى مشهور به فرید خراسان و ابن فندق از عالمان حكیم، ادیب و ریاضیدان سده ششم است كه در فاصله سالهاى (499 تا 565 ق) مى زیسته است.
او چونان كه خود در سرگذشت خویش مى نویسد:
«در روز شنبه 27 شعبان (490 ق) و اندى در سبزوار (بیهق) از مادر بزاد. در آغاز به خواندن كتابهاى ادبى پرداخت. «تاج المصادر» ابوجعفر مقرى ، را در (514 ق) از بر كرد و در (516 ق) نزد احمد میدانى شاگردى كرد. با ابراهیم خراز [خزّاز] متكلّم و امام محمد نزارى آمد و شد داشت. پدرش در پایان جمادى الثانى (517 ق) درگذشت و او در ذى الحجه سال (518 ق) به مرو رفت و نزد تاج القضاة ابوسعید یحیى بن صاعد فقه خواند و در ربیع الاول سال (521 ق) به نیشابور رفت. در (526 ق) قاضى شهر بیهق شد. در شوال (526 ق) به رى رفت و تا جمادى الاول (527 ق) در آنجا ماند و به كتابهاى ریاضى از حساب و جبر و مقابله و احكام مى نگریست. استاد ریاضى او در خراسان عثمان جادوكار خراسانى بود و او آن را نزد وى به كمال رساند. در ربیع الاول سال (529 ق) به نیشابور بازگشت و در (530 ق) نزد قطب الدین محمد مروزى به سرخس رفته حكمت فرا گرفت. باز در 27 شوال (532 ق) به نیشابور رفت و تا رجب (549 ق) در آنجا ماند. وى سپس به شهر خویش رفته است».(1)
درگذشت بیهقى به سال (565 ق) یا (566 ق) بوده است.
بیهقى افزون بر استادانى كه در سطور فوق یاد شد از محضر كسانى دیگر نیز بهره جسته كه از آن جمله اند: پدر وى زید بن حسن بن محمد بیهقى ، ابراهیم محمد خراز [خزّاز] كه از پارسایان است، و على بن هیثم نیشابورى كه بسیار شیوا و سخن آفرین است.
مذهب بیهقى
در این باره كه مذهب بیهقى كدام است اختلاف نظر شده برخى او را از اهل سنت دانسته و برخى دیگر او را در شمار شیعیان آورده اند.
دانش پژوه در مقدمه خود بر«معارج» از آن یاد مى كند كه:
ابن شهر آشوب در«معالم العلماء» و «مناقب» او را از استادان خود ذكر مى كند.
عبدالله افندى در«ریاض العلماء» درباره او چنین مى آورد كه:«الشیخ ابوالحسن ابن الشیخ ابى القاسم زید بن الحسین البیهقى كان من اجلّة مشایخ ابن شهرآشوب و من كبار اصحابنا»؛ ابوالحسن بیهقى از استادان ابن شهرآشوب و از بزرگان اصحاب (هم مسلكان) ماست.
نورى در «مستدرك»، عاملى در «اعیان الشیعه» و آقابزرگ در «اعلام الشیعه» او را شیعى دانسته اند.
اما از آن سوى خوانسارى در «روضات الجنّات» او را از دانشمندان «آنان» مى داند.
بهمنیار او را به گواهى نگارشهایش سنى مى داند و كردعلى هم در مقدمه «تتمة صوان الحكمه» او را «سنى جماعى » مى شمرد.
نگارنده مقدمه «معارج» پس از یادآورى این دیدگاهها به تقویت این نظر مى پردازد كه او از اهل سنت باشد، و این دیدگاه دور از واقع نیست؛ چه این كه بیهقى در مقدمه خود بر «معارج» پس از صلوات بر محمد مصطفى صلّى الله علیه و آله چنین مى آورد: «وعلى اصحابه الصدیق، والفاروق، و ذى النورین، والمرتضى تحیات لاتزجى على شُرُفها سُجوف».
در این میان این كه وى از استادان ابن شهرآشوب شیعى است، و با این كه در «جوامع احكام النجوم» با تعبیر «و على آله الاخیار» بر خاندان پیامبر صلّى الله علیه و آله هم درود مى فرستد هیچ با این حقیقت تاریخى ناسازگار نیست؛ چرا كه در آن روزگار نه تلمّذ سنّى نزد شیعى نامأنوس بوده، نه دانش اندوزى شیعى نزد سنّى غریب مى نموده و نه درود فرستادن بر خاندان پیامبر صلّى الله علیه و آله نزد عالمان اهل سنت كارى خلاف مذهب شمرده مى شده است.
به هر روى ، مى توان بیهقى را از عالمان اهل سنّت و از آن دسته كه به اهل بیت نیز علاقه مى ورزیده و به فضایل امیرمؤمنان علیه السّلام اعتراف داشته اند دانست.
آثار بیهقى
بیهقى را آثارى چند است (2) و از آن جمله مى توان این آثار را برشمرد:
1 ـ تلخیص مسائل من الذریعه الى اصول الشریعه كه خلاصه و گزارش از كتاب الذریعه سید مرتضى است. ابن شهرآشوب در «معالم العلماء» از این اثر یاد كرده است.
2 ـ تتمة صوان الحكمه كه تكمله كتاب «صوان الحكمه» ابوسلیمان محمدبن طاهر سجستانى است كه مشتمل بر تراجم احوال حكما و فواید و سخنان ایشان بوده است. بیهقى كتاب «تتمه» را میان سالهاى (553 و 565 ق) تألیف كرده است. نام دیگر این كتاب «تاریخ حكماء الاسلام» است. (3)
3 ـ وشاح دمیة القصر. اصل كتاب «دمیة القصر» تألیف على بن حسن بن على بن ابى طیّب باخرزى (ف. 467 ق) و درباره احوال و آثار ادباى عرب است و بیهقى تكمله یا ذیلى بر این كتاب نوشته و آن را بدین نام خوانده است.
4 ـ لباب الانساب كه به سال (558 ق) تألیف شده است. به نظر مى رسد این كتاب تكمله یا فشرده اى از كتاب «الانساب» ابوسعید سمعانى (ف. 562 ق) باشد.
5 ـ تاریخ بیهق كه به تاریخ این ناحیه از ایران و نیز شرح حال عالمان و برجستگان این سامان مى پردازد. این كتاب به سال (563 ق) تألیف شده و به تصحیح احمد بهمنیار و با مقدمه علامه محمد قزوینى نیز به چاپ رسیده است.(4) ـ جوامع احكام النجوم كه درباره علم نجوم است و بیهقى در آغاز آن نسب خود و فهرستى از نگارشهاى خویش تا زمان تألیف این كتاب را آورده است.
7 ـ عرائس النفائس درباره امثال و حكم است و مؤلف در شرح نهج البلاغه خویش از آن یاد كرده است.
8 ـ ازهار الریاضى المریعه و تفاسیر الفاظ المحاورة و الشریعه، باز هم در همین باره كه در شرح نهج البلاغه از آن با نام ازاهیر الریاض المونقه یاد شده است.
9 ـ مجامع الامثال و بدایع الاقوال كه درباره مثلها است و در شرح نهج البلاغه چندین بار از آن یاد شده است.
10 ـ غرر الامثال و درر الاقوال كه درباره مثلهاى عربى است.
11 ـ ذخائر الحكم
12 ـ اسرار الحكم
13 ـ اظهار الازهار على اشجار الاسرار
14 ـ قصص؛ احتمالاً همان است كه یاقوت با نام حصص الاصفیاء فى قصص الانبیاء از آن یاد كرده است.
15 ـ تفسیر؛ این كتاب احتمالاً همان است كه یاقوت با نام اسامى الادویه و خواصها و منافعها یا تفاسیر العقاقیر یاد مى كند. چنان كه از نام این كتاب پیداست این اثر درباره داروشناسى بوده است.
16 ـ معارج نهج البلاغه كه اینك به بررسى آن مى پردازیم:
معارج نهج البلاغه

فرید خراسان كتاب معارج نهج البلاغه را كه شرحى كوتاه و فشرده بر كتاب نهج البلاغه است به سال (552 ق) تألیف كرده است. اوـچنان كه آقاى دانش پژوه در مقدمه خود مى آوردـاین كار را در دو بخش به انجام رسانده: بخش نخست را در نهم ربیع الثانى (552 ق) به پایان برده و بخش دوم را (از بند 1579 تا 2221) در سیزدهم جمادى الاول (552 ق) به پایان رسانده است.
بیهقى مى گوید: «من نهج البلاغه را در سال (516 ق) نزد امام زاهد حسن بن یعقوب بن احمد قارى كردى نیشابورى خوانده ام و او به خط خود در این باره گواهى داده است. او نیز آن را از شیخ جعفر دوریستى كه هم محدّث و هم فقیه است شنیده است. تمام كتاب را من خود نیز از پدرم امام ابوالقاسم زید بن محمد بیهقى كه از شیخ جعفر دوریستى اجازه اى داشته شنیده ام و خط شیخ جعفر گواهى عادل در این باره است».(5)
بیهقى مى افزاید: [علاوه بر این دو طریق] بخشى از كتاب از طریق برخى از رجال دیگر نیز به طریق سماع به من رسیده است.
فرید خراسان درباره سند نهج البلاغه نزد وى مى نویسد: سند صحیح این كتاب به محمد بن همام بغدادى شاگرد سید رضى مى رسد. (6)
اینك چند نكته درباره شرح بیهقى
1 ـ بیهقى این كتاب را به درخواست برخى از بزرگان نوشته است. او در بند 15 شرح از این یاد مى كند كه یكى از افاضل و دوستان مرا به شرح الفاظ نهج البلاغه خواند و من گفتم: «بهارم به كرانه آمده است و به پایان پاییز رسیده ام و مرا توانى براى این پیكار نیست.» در بند 16 از این یاد مى كند كه:«پیش از این امام سعید جمال المحقّقین، ابوالقاسم على بن حسن حونقى نیشابورى شرح این كتاب را از من درخواست كرده بود، اما زمانه مرا از این كار بازداشت». هم در بند 17 از این یاد مى كند كه: «پس از اوـیعنى پس از درگذشت حونقى ـفاضلى از افاضل زمان از من خواست كه نهج البلاغه را شرح كنم. او مرا به این كار برانگیخت و من آهنگ اتمام آن كردم».
2 ـ مؤلف از این یاد مى كند كه هیچ كس پیش از او این كتاب را شرح نكرده است. وى علت این كار را چنین توضیح مى دهد: «آن كه در علم اصول توانمند بود در علم لغت و امثال دستش به جایى نمى رسید، آن كه در این دو كامل بود از اصول علم طب و حكمت و اخلاق خبر نداشت، آن كه در همه این علوم و آداب كامل بود در تاریخ و ایام عرب توانمندى چندانى نداشت، آن كه در همه اینها كامل بود به درستى انتساب این كتاب به امیرمؤمنان علیه السّلام عقیده مند نبود، و آن كه همه این عوامل نزد او فراهم بود به گنج پنهان و نشناخته این كتاب نمى رسید؛ كه توفیق خداوندى گنجى است پنهان كه به هر كس خواهد دهد.» (7)
3 ـ مؤلف به رغم این سخن، خود را وامدار «و برى خوارزمى » مى داند و حدود 70 بند از شرح خود را از وبرى نقل مى كند و او را در این مى ستاید.
4 ـ مؤلف چونان كه خود در بند 21 مى آورد این كتاب را به كتابخانه ابوالحسن على بن محمد بن یحیى بن هبةالله حسینى هدیه كرده است.
5 ـ بیهقى پس از ذكر چند بند كه مقدمه هاى مؤلف را تشكیل مى دهد به نقل چند شعر در فضیلت نهج البلاغه، پس از آن به بیان مسایلى چند در فصاحت و بلاغت، بیان صحت استناد نهج البلاغه، و وجه تسمیه و توضیح نام نهج البلاغه مى پردازد و پس از اینها به شرح اندر مى شود.
6 ـ او شرح را به صورت بند بند شامل 2221 بند مى آورد و در هر بندى مسأله اى خاص را برمى رسد.
7 ـ او چنان كه خود یادآور شده در پى شرح مشكلات نهج البلاغه از دو رهگذر منقول و معقول بر پایه دو مذهب [احتمالاً سنى و شیعى ] است. او در این كار به اقوال عالمان لغت و ادب، شعر شاعران و سخن بزرگان استشهاد یا استناد مى كند.
8 ـ وجهه غالب كتاب لغوى و ادبى و تا حدّى نیز آمیخته به مباحث كلامى و حكمى است.
چاپ كتاب
كتاب معارج تا پیش از چاپ همراه با تحریر و مقدمه كه به سال (1409 ق) انجام پذیرفته در قالب نسخه هایى خطى در كتابخانه هایى محدود بوده است. اما در سال (1409 ق) به همّت آقاى محمد تقى دانش پژوه این كتاب از سوى كتابخانه آیةالله مرعشى نجفى در 468 صفحه متن و 71 صفحه مقدمه منتشر شده است. این چاپ با مقدمه اى ارزشمند به نظم آقاى دانش پژوه زینت یافته است. در این مقدمه افزون بر اطلاعاتى در خور توجه درباره نهج البلاغه و شروح آن و همچنین بیهقى و احوال و آثار او و از جمله كتاب معارج، نمایه اى از موضوعات و اعلام و فهرست واژگان شرح شده در معارج در اختیار خوانندگان قرار گرفته است. گرچه در این چاپ خطاهاى چاپى فراوانى به چشم مى خورد اما ارزش این مقدمه آن اندازه هست كه بتواند این خطاها را بپوشاند.
 

منبع :بنیاد نهج البلاغه


نظرات() 



http://viagrawwithoutdoctor.com/
پنجشنبه 10 مرداد 1398 11:32 ق.ظ

Thanks a lot. I like this!
pharmacy times canada medications information canadian pharmacies that ship to us canadian medications by mail drugs for sale on internet no 1 canadian pharcharmy online best canadian pharmacies online drugstore online india canadianpharmacyusa24h trust pharmacy of canada
Cialis pills
یکشنبه 2 تیر 1398 05:46 ب.ظ

Awesome write ups. Thank you.
overnight cialis tadalafil get cheap cialis cialis for bph cialis for sale south africa cialis soft tabs for sale how do cialis pills work wow cialis 20 how to buy cialis online usa achat cialis en suisse ou acheter du cialis pas cher
Cialis online
یکشنبه 2 تیر 1398 03:11 ق.ظ

Thanks, Numerous stuff.

cialis tablets australia viagra cialis levitra buying cialis on internet cialis authentique suisse cialis cuantos mg hay buy cialis online costo in farmacia cialis cialis side effects dangers canadian cialis cialis sans ordonnance
http://grocfungu.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 10:07 ق.ظ

Cheers! I appreciate this!
calis cialis 20 mg effectiveness cialis usa cost dose size of cialis cipla cialis online cialis 5 mg funziona cialis generic availability cialis pills price each cialis tablets for sale how do cialis pills work
Buy cialis
جمعه 31 خرداد 1398 05:59 ب.ظ

Seriously a good deal of superb knowledge.
cialis official site order a sample of cialis generic low dose cialis cialis 20mg dosagem ideal cialis cialis 5 mg schweiz ou trouver cialis sur le net we recommend cialis info cialis sicuro in linea effetti del cialis
Cialis generic
جمعه 31 خرداد 1398 02:29 ق.ظ

You made your position quite clearly!.
order cialis from india tadalafil generic cialis 200 dollar savings card cialis cost effetti del cialis acheter du cialis a geneve tadalafil 20 mg prix cialis once a da ou acheter du cialis pas cher cialis efficacit
Online cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 06:20 ق.ظ

Really plenty of very good material.
cialis for bph enter site natural cialis legalidad de comprar cialis prix de cialis side effects of cialis cialis in sconto we like it cialis soft gel cialis canada on line how does cialis work prix cialis once a da
http://sofasmo.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 03:26 ب.ظ

Effectively voiced truly. !
link for you cialis price viagra cialis levitra cialis professional yohimbe generic cialis levitra cialis 5 mg scheda tecnica rx cialis para comprar chinese cialis 50 mg canadian discount cialis cialis generisches kanada cialis usa cost
Generic cialis
سه شنبه 28 خرداد 1398 10:57 ب.ظ

Incredible a good deal of terrific information.
india cialis 100mg cost cialis para que sirve we choice cialis uk acquistare cialis internet cialis generique pastillas cialis y alcoho look here cialis cheap canada cialis for bph we recommend cheapest cialis cialis reviews
http://whidowwei.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 12:25 ق.ظ

Useful postings. With thanks!
cialis farmacias guadalajara generic cialis 20mg tablets rezeptfrei cialis apotheke viagra cialis levitra only best offers cialis use legalidad de comprar cialis cialis great britain acheter du cialis a geneve click here take cialis cialis 20mg preis cf
cialis usa
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:07 ب.ظ

You actually suggested that perfectly.
cialis professional from usa we choice cialis pfizer india deutschland cialis online achat cialis en itali acheter cialis kamagra rezeptfrei cialis apotheke buy generic cialis cialis without a doctor's prescription cialis sans ordonnance online prescriptions cialis
cialis soft
یکشنبه 26 خرداد 1398 05:32 ق.ظ

Regards! Terrific stuff!
tadalafilo cialis authentique suisse tadalafil 10 mg cialis mit grapefruitsaft cialis pas cher paris cialis sans ordonnance generic cialis at walmart cialis 30 day trial coupon enter site natural cialis price cialis per pill
cialis 10 mg every other day
شنبه 25 خرداد 1398 03:51 ب.ظ

Nicely put, Thank you!
low cost cialis 20mg american pharmacy cialis non 5 mg cialis generici cost of cialis cvs cialis bula viagra vs cialis vs levitra when will generic cialis be available callus cialis without a doctor's prescription buy cialis cheap 10 mg
cheapest brand cialis
شنبه 25 خرداد 1398 01:29 ق.ظ

Wonderful postings. Kudos!
non 5 mg cialis generici cialis mit grapefruitsaft cialis dosage online prescriptions cialis miglior cialis generico viagra cialis levitra buy original cialis cialis 05 prices for cialis 50mg click here to buy cialis
cialis 20 mg walmart price
پنجشنبه 23 خرداد 1398 08:35 ب.ظ

Many thanks. Loads of tips.

cialis kaufen canadian discount cialis generic cialis pill online cialis in sconto buy cheap cialis in uk cialis generika in deutschland kaufen buy cialis online effetti del cialis acheter cialis meilleur pri dose size of cialis
http://perdiego.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 07:43 ق.ظ

You reported that adequately.
generic cialis with dapoxetine cialis qualitat miglior cialis generico tadalafilo cialis from canada prices for cialis 50mg cialis uk generico cialis mexico cialis authentique suisse recommended site cialis kanada
http://theropul.strikingly.com/
چهارشنبه 22 خرداد 1398 05:37 ب.ظ

Regards! I like it.
prezzo di cialis in bulgaria cialis generika in deutschland kaufen warnings for cialis cialis for sale only now cialis for sale in us viagra vs cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis kaufen bankberweisung cialis taglich generic cialis review uk
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 01:02 ب.ظ

Cheers. Wonderful information!
cialis herbs tadalafil we like it cialis soft gel sublingual cialis online cuanto cuesta cialis yaho precios cialis peru cialis generique are there generic cialis cialis generique 5 mg cost of cialis cvs
http://cialisvie.com/
یکشنبه 19 خرداد 1398 07:02 ق.ظ

Fine material. Thank you!
we choice cialis uk prix cialis once a da cialis 100mg suppliers cialis generika only best offers 100mg cialis achat cialis en europe canadian cialis cialis online nederland the best site cialis tablets cialis 05
cialisvie.com
شنبه 18 خرداد 1398 02:02 ق.ظ

You actually mentioned that wonderfully.
buying brand cialis online miglior cialis generico how much does a cialis cost prices for cialis 50mg cialis 20 mg best price when will generic cialis be available cialis great britain cialis side effects cialis authentique suisse tadalafilo
http://canadianpharmacyes.com/
جمعه 23 فروردین 1398 03:39 ب.ظ

Awesome facts. Kudos.
trust pharmacy canada reviews canada online pharmacies for men rx from canada canadian pharmacies canadian medications 247 drugs for sale deep web order canadian prescriptions online drugs for sale on internet is trust pharmacy in canada legitimate canada online pharmacies reviews
http://canadianpharmacyonl.com/
پنجشنبه 22 فروردین 1398 01:42 ق.ظ

You revealed that superbly.
canada medication list buy viagra online usa canadian pharmaceuticals nafta canadian pharmacy king canadian pharmacy cialis legitimate canadian mail order pharmacies canada pharmacies online prescriptions canadian rx canadian medications online drugs for sale on internet
https://www.newinfosec.ru/commonsupp
شنبه 17 فروردین 1398 01:19 ب.ظ
これは、レプリカのバッグやLVやグッチ、エルメスなどのようなスーパーコピーブランドのハンドバッグを販売し、最高かつ最も安価なお店の一つです
Buy cialis online
جمعه 16 آذر 1397 04:42 ق.ظ

Thanks a lot. I value it!
free generic cialis cialis 20 mg buy online cialis 5mg cialis generisches kanada cialis mit grapefruitsaft cialis professional yohimbe chinese cialis 50 mg enter site 20 mg cialis cost cialis 5 mg cialis generic tadalafil buy
Cialis prices
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:24 ق.ظ

Appreciate it! An abundance of material!

cialis coupons printable we recommend cheapest cialis can i take cialis and ecstasy generic cialis at walmart canadian drugs generic cialis cialis 30 day sample cialis generisches kanada canadian discount cialis how to buy cialis online usa where do you buy cialis
buy cialis no rx
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:40 ب.ظ

Very well expressed genuinely. .
cialis daily how does cialis work cialis 10mg prix pharmaci cialis prezzo di mercato order cialis from india cialis generico in farmacia fast cialis online cialis generique cialis daily cialis tadalafil online
Buy generic cialis
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:13 ق.ظ

This is nicely said! !
cialis australian price viagra or cialis viagra or cialis wow cialis tadalafil 100mg click here to buy cialis cialis 20mg cheap cialis cialis pills price each cialis generico lilly cialis 20 mg cost
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 03:12 ب.ظ

Good forum posts. Thanks!
buying cialis in colombia canada discount drugs cialis cialis dose 30mg trusted tabled cialis softabs cialis 5 mg scheda tecnica try it no rx cialis acheter cialis kamagra cialis y deporte when can i take another cialis prix cialis once a da
buy cialis online best price
سه شنبه 13 آذر 1397 03:49 ق.ظ

Cheers. I like it!
acheter du cialis a geneve cialis manufacturer coupon canadian discount cialis generic cialis pro the best site cialis tablets click here take cialis try it no rx cialis wow cialis tadalafil 100mg we like it cialis price buy cialis uk no prescription
buy cialis online without a prescription
دوشنبه 12 آذر 1397 02:42 ب.ظ

Kudos! A good amount of posts.

cialis rckenschmerzen wow cialis tadalafil 100mg cialis dosage amounts cialis 5mg billiger canada discount drugs cialis cialis savings card buy cialis online cheapest cialis tadalafil get cheap cialis walgreens price for cialis
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30