تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - گذرى بر ابعاد سیاست در نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

گذرى بر ابعاد سیاست در نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی


 

این مقاله كوتاه اشاراتى دارد به جلوه هاى سیاست در كتاب شریف نهج البلاغه و كلام امیرالمومنین (ع) كه تقدیم حضورتان مى شود.

بدون تردید دین مبین اسلام به عنوان جامع ترین، حیات بخش ترین و جاودانه ترین مكاتب و ادیان براى همه جوانب و ابعاد زندگى بشر، احكام و قوانین پویا و زلال و زوال ناپذیر تشریح نموده است.
این آیین زندگى بخش و سرسبز و آسمانى دستورات و قوانین مورد نیاز زندگى بشر را بر شالوده فطرت و عقل پایه ریزى نموده است، با پایه ریزى بر این دو محور مهم و سرنوشت ساز راه را براى رسیدن به كمالات عالیه انسانى و معراج روح و خوشبختى و سربلندى دنیوى و اخروى چنان هموار نموده است كه «رسد آدمى به جایى كه به جز خدا نبیند».
در آیات نورانى قرآن كریم بر این حقیقت انكار ناپذیر به شیوایى وروشنى تصریح شده است: فاقم وجهك للدین حنیفا فطرت الله التى فطرت الناس علیها لا تبدیل لخلق الله ذالك الدین القیم و لكن اكثر الناس لا یعلمون
«پس روى خود را متوجه آیین خاص پروردگار كن! این فطرتى است كه خداوند انسان را بر آن آفریده، دگرگونى درآفرینش الهى نیست. این است آیین استوار هر چند بیشتر مردم نمى دانند.»
ناگفته پیداست آیین آسمانى اى كه ریشه در عقل و فطرت دارد و بر این دو معنا و زیربناى اساسى بنا نهاده شده نمى تواند نسبت به بدیهى ترین و طبیعى ترین خواسته ها و نیازهاى عقل و فطرت انسانى و جوامع بشرى یعنى حكومت و سیاست مهر سكوت بر لب زده و بى تفاوت بماند.
مساله سیاست در اقیانوس مواج و كرانه ناپذیر نهج البلاغه تموج و جلوه اى عجیب و شگفت آور دارد كه فشرده و فهرست وار به چند نمونه آن اشاره مى كنیم:

نفى سكولاریسم یا جدا انگارى دین از سیاست
پدیده شوم «سكولاریسم» یا تفكیك جامعه دینى از جامعه سیاسى كه از مسموم ترین و خائنانه ترین توطئه هاى دشمنان براى انزوا و غربت اسلام عزیز بوده و هست، از دیدگاه امام على (ع) به شدت مطرود و منفور است. در نگاه امام على (ع) دین با سیاست چنان ممزوج شده و گره خورده است كه به هیچ وجه قابل تفكیك و جدایى نیست. به عبارت روشن تر «سیاست ما عین دیانت ما و دیانت ما عین سیاست ماست.»
این تز جاهلانه و پوچ گرایانه در كوثر كلمات نورانى و معجزه آمیز على (ع) به اشكال گوناگون با شفافیت و صراحتى عجیب و باور نكردنى طرد شده است:
«اما والله لقد تقمصها فلان (ابن ابى قحافه) و. انه لیعلم ان محلى منها محل القطب من الرحا ینحدر علنى السیل و لا یرقى الى الطیر ... الخ (خطبه ۳)
آگاه باشید! به خدا سوگند! ابابكر، جامه خلافت را بر تن كرده در حالى كه مى دانست جایگاه من نسبت به حكومت اسلامى، چون محور آسیاب است به آسیاب كه دور آن حركت مى كند. او مى دانست كه سیل علوم از دامن كوهسار من جارى است و مرغان دور پرواز اندیشه ها، به بلنداى ارزش من نتوانند پرواز كرد. پس من رداى خلافت را رها كرده و دامن جمع نموده از آن كناره گیرى كردم و در این اندیشه بودم كه آیا با دست تنها براى گرفتن حق خود به پا خیزم؟ یا در این محیط خفقان زا و تاریكى كه به وجود آوردند صبر پیشه سازم؟ كه پیران را فرسوده، جوانان را پیر و مردان با ایمان را تا قیامت و ملاقات پروردگار اندوهگین نگه مى دارد! پس از ارزیابى درست، صبر و بردبارى را خردمندانه تر دیدم. پس صبر كردم در حالى كه گویا خار در چشم و استخوان در گلوى من مانده بود و با دیدگان خود مى نگریستم كه میراث مرا به غارت مى برند!
آرى حاكمیت خداوند در حكومت صالحان و خلفاء الله تبلور مى یابد، چه پیامبران، امامان و صالحان نمایندگان خدا در روى زمین اند. واقعا چقدر شقاوت پیشه و خسرالدنیا والاخره بودند خوارج كه با استناد به جمله اى متخذ از آیات روشنگر قرآن (لا حكم الا الله) به جنگ قرآن و امام حق كه قرآن ناطق و خلیفه الهى در زمین و ستون آفرینش است برآمدند. آرى «به نام دین سر دین را شكستند».
اما در رد منطق ارتجاعى خوارج كه ناشى از نهایت خشك مغزى و كور باطنى و گمراهى آنان بود با جمله اى موجز و معجزه آمیز فرمود (كلمه الحق یراد بها الباطل) یعنى كلام حق را سپر و دستاویز هدف شوم خود و مقصد باطل و شیطانى اش نمودند و به اصطلاح سوراخ دعا را گم كردند!
پس در پاسخ خود فروختگان داخلى و خارجى كه زمزمه شوم و فتنه انگیز جدایى دین از سیاست را سر مى دهند از سر درد باید گفت:
سیاست بى دیانت؟ مرگتان باد
دیانت بى سیاست؟ مرگتان باد
نفى سیاست «ماكیاولیسم» كه مى گویند هدف وسیله را توجیه مى كند.
حركت سیاسى امام على (ع) براساس ایمان و عقیده و آرمان است. خدامحورى و دین باورى و عدالتخواهى در جهان بینى سیاسى امام حرف اول را مى زند و در پرده پرده كلامش سیلان دارد. در نگاه امام على (ع) كسانى كه برخلاف اراده خدا در نظام اجتماعى گام برمى دارند به نوعى شرك آلوده شده و شیطان را پیشرو و الگوى سیاست خود ساخته اند. او در فرازى از خطبه هفتم چنین مى فرماید:
اتخذوا الشیطان لامرهم ملاكا و اتخذهم له اشراكا، فباض و فرخ فى صدورهم و دب درح فى حجورهم و... منحرفان، شیطان را معیار كار خود گرفتند و شیطان نیز آنها را دام خود قرار داد و در دل هاى آنان تخم گذارد و جوجه هاى خود را در دامانشان پرورش داد. با چشمهاى آنان مى نگریست و با زبان هاى آنان سخن مى گفت پس با یارى آنها بر مركب گمراهى سوار شد و كردارهاى زشت درنظرشان زیبا جلوه داد مانند رفتار كسى كه نشان مى داد در حكومت شیطان شریك است و با زبان شیطان سخن باطل مى گوید. به روشنى روز مشخص است منطق باطل و منفعت جویانه مدعیان ماكیاولیسم كه معتقدند براى نیل به اهداف غایى از هر راهى هر چند نامشروع و غیراصولى وارد و به هر وسیله اى متوسل شد با منطق الهى حضرت على (ع) كمترین سازگارى نداشته و به شدت طرد گردیده است.
امام على (ع) منادى توفنده و پرچم دار بزرگ سیاست هاى الهى كه مبناى آن كتاب و قوانین خدا و موازین قسط و عدل امت مى باشد و از این صراط مستقیم و حد و مرز مشخصى خارج نمى شود.
هنگامى كه به امام گفتند كه مردم به دنیا دل بسته اند معاویه با هدایا و پول هاى فراوان آنها را جذب مى كند شما هم از اموال عمومى بر اشراف عرب و بزرگان قریش ببخش و از تقسیم مساوى بیت المال دست بردار، تا بر تو گرایش پیدا كنند. برآشفت و در خطبه اى غرا و آتشین فرمود: آیا به من دستور مى دهید براى پیروزى خود از جور ستم درباره امت اسلامى كه بر آنها ولایت دارم استفاده كنم به خدا سوگند تا عمر دارم و شب و روز برقرار است و ستارگان از پى هم طلوع و غروب مى كنند هرگز چنین كارى نخواهم كرد! اگر این از خودم بود به گونه اى مساوى در میان مردم تقسیم مى كردم تا چه رسد كه جزو اموال خداست! آگاه باشید بخشیدن مال به آنها كه استحقاق ندارند زیاده روى و اسراف است. ممكن است در دنیا مقام بخشنده آن را بالا برد اما در آخرت پست خواهد كرد در میان مردم ممكن است گرامى اش بدارند اما در پیشگاه خدا خوار و ذلیل است.
آرى این تفكر و تز عمده سیاستمداران و سیاست بازان حرفه اى با بینش عمیق و ژرف بینى سیاسى امام كمترین همسویى و همخوانى ندارد و به قول شاعر «تفاوت از زمین تا آسمان است».

پست هاى كلیدى سیاسى
از منظر على (ع) پست هاى كلیدى و حساس سیاسى محل آزمایش مردان است. با قرار گرفتن در مناصب و مشاغل مهم سیاسى گوهر ایمان انسان سخت در معرض امتحانات الهى قرار گرفته و محك مى خورد به قول شاعر:
خوش بود گر محك تجربه آید به میان
تا سیه روى شود هر كه در او غش باشد
او در این مضمون چه زیبا مى فرماید: الولایات مضامیر
رجال فرمانروایى محل سابقه مردان است.

روش تحلیل رویداد سیاسى
در جهان بینى سیاسى امیر مومنان (ع) براى تحلیل وقایع و رویداد روش هاى بدیع و بكر و حیرت زاى تجربى وجود دارد كه از هر جهت مایه اعجاب است. «حوادث اگر هم همانند یكدیگر بودند آخرین را با آغازین مقایسه كنید» سالى كه نكوست از بهارش پیداست.

سیاست اقتصادى امام
سیاست اقتصادى امام (ع) بر شالوده قسط و عدالت است. او قسط و عدالت را سبب بسط و گشایش امور مردم و مدینه فاضله كمالات انسانى مى داند. لذا پس از به دست گرفتن زمام امور مسلمین بلادرنگ در روز دوم خلافت در خطبه اى بلیغ و رسا مى فرماید:
«به خدا سوگند بیت المال تاراج شده را هر كجا كه بیابم به صاحبان اصلى آن بازگردانم. گرچه با آن ازدواج كرده یا كنیزانى خریده باشند زیرا در عدالت گشایش براى عموم است و آن كس كه عدالت بر او گران آید تحمل ستم بر او سخت تر است.
درباره جلوه هاى سیاست در سپهر همیشه تابناك نهج البلاغه سخن بسیار است كه از بضاعت و اطلاع این حقیر بى مایه خارج است. فقط به رسم تیمن در این مجال كوتاه به این مختصر بسنده شد. به مصداق:
آب دریا را اگر نتوان كشید
هم به قدر تشنگى باید چشید
 

محمدحسین انصارى نژاد / جوان شماره 2032
 

نظرات() 



Cialis prices
شنبه 18 فروردین 1397 06:07 ب.ظ

Great information. Cheers.
cialis prices cialis farmacias guadalajara cialis free trial cialis venta a domicilio cialis generico online buy cialis online generic cialis 20mg uk cialis online cialis canada legalidad de comprar cialis
Cialis generic
شنبه 4 فروردین 1397 11:10 ب.ظ

Well spoken truly. !
cialis billig cialis generika prescription doctor cialis purchase once a day cialis india cialis 100mg cost cialis 20mg low cost cialis 20mg cialis canadian drugs cialis kaufen when will generic cialis be available
Cialis online
پنجشنبه 2 فروردین 1397 06:10 ب.ظ

You actually mentioned that adequately!
cialis efficacit prezzo di cialis in bulgaria cialis generico en mexico generic cialis in vietnam cialis pills in singapore chinese cialis 50 mg cialis 5mg prix cialis uk cialis 5 mg click here take cialis
What causes painful Achilles tendon?
جمعه 17 شهریور 1396 12:28 ق.ظ
Great blog right here! Also your website a lot up fast! What host are you
the usage of? Can I am getting your associate hyperlink on your host?
I wish my web site loaded up as fast as yours lol
obriendkvddkpyxb.sosblogs.com
شنبه 17 تیر 1396 12:47 ق.ظ
Wow, marvelous blog layout! How long have you been blogging for?
you made blogging look easy. The overall look of your
website is fantastic, let alone the content!
Harold
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:38 ب.ظ
What's up everyone, it's my first visit at this web page,
and paragraph is genuinely fruitful in favor of me, keep up posting these
types of articles.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر