تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - جایگاه قرآن در نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

جایگاه قرآن در نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی







بخش اول
سخن از ارزش قرآن بارها و بارها در كتب مختلف به میان آمده است و همگى بر نورانیت این كتاب آسمانى معترف! كتابى روشنگر، هدایت كننده و امیدبخش براى همه كسانى كه همواره معنى حیات را دریافته اند و دغدغه اصلى شان در زندگى رسیدن به تكامل و نور الهى است. در همین باب به جرات مى توان گفت بعد از این كتاب بزرگ آسمانى، سیره و دیدگاه على (ع) مى تواند راهنما و راهگشاى عاشقان الهى باشد و به نوعى تفسیرگر آیات الهى! دیدگاهى كه على (ع) از قرآن پیش چشمان آدمى مجسم مى سازد مانند همیشه دیدگاهى منحصر به فرد و متعالى است؛ دیدگاهى خاص از روحى بزرگ و سرشار از علم و انسانیت، همراه با فلسفه آسمانى!
در این مجال سعى شده هر چند به اختصار، به بیان دیدگاه هاى على (ع) نسبت به قرآن پرداخته شود تا همگان ضمیر دل را با روشناى چنین روحى طراوت و پاكى بخشند!

ارزش قرآن
ارزش قرآن در نهج البلاغه چنین بیان شده است: «و قرآن را بیاموزید، كه بهترین گفتار است، و آن را نیك بفهمید كه بهار دل هاست.»
از نور آن شفا و بهبود خواهید كه شفاى سینه هاى بیمار است، و قرآن را نیكو تلاوت كنید كه سودبخش ترین داستان هاست، زیرا عالمى كه به غیر علم خود عمل كند، چونان جاهل سرگردانى است كه از بیمارى نادانى شفا نخواهد گرفت، بلكه حجت بر او قوى تر و حسرت و اندوه بر او استوارتر و در پیشگاه خدا سزاوارتر به نكوهش است.

جامعیت و كمال قرآن
«قرآن فرماندهى بازدارنده، و ساكتى گویا، و حجت خدا بر مخلوقات است. خداوند پیمان عمل كردن به قرآن را از بندگان گرفته و آنان را در گرو دستوراتش قرار داده است. نورانیت قرآن را تمام، و دین خود را به وسیله آن كامل فرموده و پیامبرش را هنگامى از جهان برد كه از تبلیغ احكام قرآن فراغت یافته بود، پس خدا را آن گونه بزرگ بشمارید كه خود بیان داشته است.
خداوند چیزى از دینش را پنهان نكرده و آنچه مورد رضایت یا خشم او بود وانگذاشته، جز آن كه نشانه اى آشكار، و آیتى استوار براى آن قرار داده است كه به سوى آن دعوت یا پرهیز داده شوند، پس خشنودى و خشم خدا در گذشته و حال یكسان است.
بدانید همانا خداوند از شما خشنود نمى شود به كارى كه برگذشتگان خشم گرفته و خشم نمى گیرد به كارى كه بر گذشتگان خشنود بود. شما در راهى آشكار قدم برمى دارید. و سخن گذشتگان را تكرار مى كنید، خداوند نیازمندى هاى دنیاى شما را كفایت كرده و به شكرگذارى وادارتان ساخت و یاد خویش را بر زبان هاى شما لازم شمرد.

جاودانگى قرآن
قرآن نورى است كه خاموشى ندارد، چراغى است كه درخشندگى آن زوال نپذیرد، دریایى است كه ژرفاى آن درك نشود، راهى است كه رونده آن گمراه نگردد، شعله اى است كه نور آن تاریك نشود، جداكننده حق و باطلى است كه درخشش برهانش خاموش نگردد، بنایى است كه ستون هاى آن خراب نشود، شفا دهنده اى است كه بیمارى هاى وحشت انگیز را بزداید، قدرتى است كه یاورانش شكست ندارند، و حقى است كه یارى كنندگانش مغلوب نشوند.
قرآن، معدن ایمان و اصل آن است، چشمه هاى دانش و دریاهاى علوم است، سرچشمه عدالت و نهر جارى عدل است، پایه هاى اسلام و ستون هاى محكم آن است، نهرهاى جارى زلال حقیقت و سرزمین هاى آن است.
دریایى است كه تشنگان آن، آبش را تمام نتوانند كشید و چشمه اى است كه آبش كمى ندارد، محل برداشت آبى است كه هرچه از آن برگیرند كاهش نمى یابد، منزلى است كه مسافران راه آن را فراموش نخواهند كرد و نشانه هایى است كه روندگان از آن غفلت نمى كنند و كوهسار زیبایى است كه از آن نمى گذرند.
خدا قرآن را فرونشاننده عطش علمى دانشمندان، و باران بهارى براى قلب فقیهان، و راه گسترده و وسیع براى صالحان قرار داده است. قرآن دارویى است كه با آن بیمارى وجود ندارد، نورى است كه با آن تاریكى یافت نمى شود، رسیمانى است كه رشته هاى آن محكم، پناهگاهى است كه قله آن بلند، و توان و قدرتى است براى آن كه قرآن را برگزیند، محل امنى است براى هر كس كه وارد آن شود، راهنمایى است تا از او پیروى كند، وسیله انجام وظیفه است براى آن كه قرآن را راه و رسم خود قرار دهد، برهانى است بر آن كس كه با آن سخن بگوید، عامل پیروزى است براى آن كس كه با آن استدلال كند، نجات دهنده اى است براى آن كس كه حافظ آن باشد و به آن عمل كند، و راهبر آن كه آن را به كار گیرد، و نشانه هدایت است براى آن كس كه در او بنگرد، سپر نگهدارنده است براى آن كس كه با آن خود را بپوشاند و دانش كسى است كه آن را به خاطر بسپارد و حدیث كسى است كه از آن روایت كند و فرمان كسى است كه با آن قضاوت كند.

امام زمان و قرآن
عاقل با چشم دل سرانجام كار را مى نگرد، و پستى و بلندى آن را تشخیص مى دهد، دعوت كننده حق -پیامبر (ص)- دعوت خویش را به پایان رسانید، و رهبر امت به سرپرستى او قیام كرد، پس دعوت كننده حق را پاسخ دهید و از رهبرتان اطاعت كنید.
گروهى در دریاى فتنه ها فرورفته، بدعت را پذیرفته و سنت هاى پسندیده را ترك كردند؛ مومنان كناره گیرى كرده و گمراهان و دروغگویان به سخن آمدند.
مردم! ما اهل بیت پیامبر (ص) چونان پیراهن تن او و یاران راستین او و خزانه داران علوم و معارف وحى و درهاى ورود به آن معارف، مى باشیم كه جز از در، هیچ كس به خانه ها وارد نخواهد شد و هر كس از غیر در وارد شود، دزد نامیده مى شود.
مردم! درباره اهل بیت پیامبر (ص) آیات كریمه قرآن نازل شد، آنان گنجینه هاى علوم خداوند رحمانند، اگر سخن گویند، راست گویند، اگر سكوت كنند بر آنان پیشى نجویند.

فلسفه بعثت پیامبر
خداوند حضرت محمد (ص) را به حق برانگخیت تا بندگان خود را از پرستش دروغین بت ها رهایى بخشیده به پرستش خود راهنمایى كند، و آنان را از پیروى شیطان نجات داده به اطاعت خود كشاند، با قرآنى كه معنى آن را آشكار كرد و اساسش را استوار فرمود، تا بندگان عظمت و بزرگى خدا را بدانند كه نمى دانستند و به پروردگار، اعتراف كنند پس از افكارهاى طولانى اعتراف كردند و او را پس از آن كه نسبت به خدا آشنایى نداشتند به درستى بشناسند.
پس خداى سبحان در كتاب خود بى آن كه او را بنگرند خود را به بندگان شناساند، و قدرت خود را به همه نمایاند، و از قهر خود ترساند و این كه چگونه با كیفرها ملتى را كه باید نابود كند از میان برداشت و آنان را چگونه با داس انتقام درو كرد.
«همانا پس از من روزگارى بر شما خواهد رسید كه چیزى پنهان تر از حق، و آشكارتر از باطل، و فراوان تر از دروغ به خدا و پیامبرش نباشد...»

ویژگى هاى قرآن از دیدگاه على (ع)
«آگاه باشید! همانا این قرآن پند دهنده اى است كه نمى فریبد، و هدایت كننده اى است كه گمراه نمى سازد، و سخنگویى است كه هرگز دروغ نمى گوید. كسى با قرآن همنشین نشد مگر آن كه بر او افزود یا از او كاست، در هدایت او افزود و از كوردلى و گمراهى اش كاست.»
آگاه باشید كسى با داشتن قرآن، نیازى ندارد و بدون قرآن بى نیاز نخواهد بود. پس درمان خود را از قرآن بخواهید، و در سختى ها از قرآن یارى بطلبید، كه در قرآن درمان بزرگ ترین بیمارى ها یعنى كفر و نفاق و سركشى و گمراهى است، پس به وسیله قرآن خواسته هاى خود را از خدا بخواهید و با دوستى قرآن به خدا روى آورید و به وسیله قرآن از خلق خدا چیزى نخواهید، زیرا وسیله اى براى تقرب بندگان به خدا، بهتر از قرآن وجود ندارد.
آگاه باشید، كه شفاعت قرآن پذیرفته و سخنش تصدیق مى گردد، آن كس كه در قیامت، قرآن شفاعتش كند بخشوده مى شود و آن كس كه قرآن از او شكایت كند محكوم است، در روز قیامت ندادهنده اى بانگ مى زند كه: «آگاه باشید امروز هر كس گرفتار بذرى است كه كاشته و عملى است كه انجام داده، جز اعمال منطبق با قرآن»
پس شما در شمار عمل كنندگان به قرآن باشید. از قرآن پیروى كنید، با قرآن خدا را بشناسید و خویشتن را با قرآن اندرز دهید، و راى و نظر خود را برابر قرآن متهم كنید و خواسته هاى خود را با قرآن نادرست بشمارید.

صفات خداوند در قرآن
اى پرسش كننده، درست بنگر، آنچه را كه قرآن از صفات خدا بیان مى دارد، به آن اعتماد كن، و از نور هدایتش بهره گیر و آنچه را كه شیطان تو را به دانستن آن وا مى دارد و كتاب خدا آن را بر تو واجب نكرده و در سنت پیامبر (ص) و امامان هدایتگر (ع) نیامده، رها كن و علم آن را به خدا واگذار، كه این نهایت حق پروردگار بر توست. بدان، آن ها كه در علم دین استوارند، خدا آن ها را از فرو رفتن در آنچه كه بر آن ها پوشیده است و تفسیر آن را نمى دانند، و از فرورفتن در اسرار نهان بى نیاز ساخته است و آنان را از این رو كه به عجز و ناتوانى خود در برابر غیب و آنچه كه تفسیر آن را نمى دانند، اعتراف مى كنند، ستایش فرمود و ترك ژرف نگرى آنان را در آنچه كه خدا بر آنان واجب نساخته را راسخ بودن در علم شناسانده است.
پس به همین مقدار بسنده كن! و خدا را با میزان عقل خود ارزیابى مكن تا از تباه شدگان نباشى.
اوست خداى توانایى كه اگر وهم و خیال انسان ها بخواهد براى درك اندازه قدرتش تلاش كند و افكار بلند و دور از وسوسه هاى دانشمندان، بخواهد ژرفاى غیب ملكوتش را در نوردد و قلب هاى سراسر عشق مشتاقان براى درك كیفیت صفات او كوشش نماید و عقل ها با تلاش وصف ناپذیر از راه هاى بسیار ظریف و باریك بخواهند ذات او را درك كنند، دست قدرت بر سینه همه نواخته بازگرداند، در حالى كه در تاریكى هاى غیب براى رهایى خود به خداى سبحان پناه مى برند و با ناامیدى و اعتراف به عجز از معرفت ذات خدا، باز مى گردند، كه با فكر و عقل نارساى بشرى نمى توان او را درك كرد و اندازه جلال و عزت او در قلب اندیشمندان راه نمى یابد.
خدایى كه پدیده ها را از هیچ آفرید، نمونه اى در آفرینش نداشت تا از آن استفاده كند و یا نقشه اى از آفریننده اى پیش از خود، كه از آن در آفریدن موجودات بهره گیرد و نمونه هاى فراوان از ملكوت قدرت خویش و شگفتى هاى آثار رحمت خود، كه همه با زبان گویا به وجود پروردگار گواهى مى دهند را به ما نشان داده كه بى اختیار ما را به شناخت پروردگار مى خوانند.
در آنچه آفریده آثار صنعت و نشانه هاى حكمت او پدیدار است، كه هر یك از پدیده ها حجت و برهانى بر وجود او مى باشند، گرچه برخى مخلوقات به ظاهر ساكت اند، ولى بر تدبیر خداوندى گویا و نشانه هاى روشنى بر قدرت و حكمت اویند!
خداوندا! گواهى مى دهم، آن كس كه تو را به اعضاى گوناگون پدیده ها و مفاصل به هم پیوسته كه به فرمان حكیمانه تو در لابه لاى عضلات پدید آمده، تشبیه مى كند، هرگز در ژرفاى ضمیر خود تو را نشناخته و قلب او با یقین انس نگرفته است و نمى داند كه هرگز براى تو همانندى نیست و گویا بیزارى پیروان گمراه از رهبران فاسد خود را نشنیده اند كه مى گویند: «به خدا سو گند ما در گمراهى آشكار بودیم كه شما را با خداى جهانیان مساوى پنداشتیم.» دروغ گفتند مشركان كه تو را با بت هاى خود همانند پنداشتند و با وهم و خیال خود گفتند پیكرى چون بتهاى ما دارد، و با پندار نادرست تو را تجزیه كرده و با اعضاى گوناگون مخلوقات تشبیه كردند.
خدایا! گواهى مى دهم آنان كه تو را با چیزى از آفریده هاى تو مساوى شمارند، از تو روى برتافته اند و آن كه از تو روى گردان شود براساس آیات محكم قرآن وگواهى براهین روشن تو، كافر است. تو همان خداى نامحدودى هستى كه در اندیشه ها نگنجى تا چگونگى ذات تو را درك كنند و در خیال و وهم نیایى تا تو را محدود و داراى حالات گوناگون پندارند.
آنچه را آفرید با اندازه گیرى دقیق استوار كرد و با لطف و مهربانى نظم شان داد و به خوبى تدبیر كرد. هر پدیده را براى همان جهت كه آفریده شد به حركت درآورد، چنان كه نه از حد و مرز خویش تجاوز نماید و نه در رسیدن به مراحل رشد خود كوتاهى كند، و این حركت حساب شده را بدون دشوارى به سامان رساند تا براساس اراده او زندگى كند.
پس چگونه ممكن است سرپیچى كند؟ در حالى كه همه موجودات از اراده خدا سرچشمه مى گیرند، خدایى كه پدید آورنده موجودات گوناگون است، بدون احتیاج به اندیشه و فكرى كه به آن روى آورد، یا غریزه اى كه در درون پنهان داشته باشد، و بدون تجربه از حوادث گذشته، و بدون شریكى كه در ایجاد امور شگفت انگیز یارى اش كند، موجودات را آفرید، پس آفرینش كامل گشت و به عبادت و اطاعت او پرداختند، دعوت او را پذیرفتند و در برابر فرمان الهى سستى و درنگ نكردند و در اجراى فرمان الهى توقف نپذیرفتند. پس كجى هاى هر چیزى را راست و مرزهاى هر یك را روشن ساخت و با قدرت خداوندى بین اشیاى متضاد هماهنگى ایجاد كرد و وسایل ارتباط آنان را فراهم ساخت و موجودات را از نظر حدود، اندازه، غرائز، شكل ها، قالب ها و هیات هاى گوناگون، تقسیم و استوار فرمود و با حكمت و تدبیر خویش هر یكى را به سرشتى كه خود خواست درآورد.

پنج گانه آفرینش آسمان ها
سپس اراده آفرینش آسمان نمود
خداوند طى مراحل مختلفى به آفرینش هستى پرداخت و آن ها را بر نظم خاص خود استوار ساخت؛ «سپس اراده آفرینش آسمان نمود- در حالى كه به صورت دود بود- در این هنگام به آسمان و زمین فرمود: به وجود آیید و شكل گیرید، چه از روى طاعت و چه اكراه. آن ها گفتند: ما از روى طاعت و امتثال فرمان مى آییم، در این هنگام خداوند آن ها را به صورت هفت آسمان در دو روز آفرید و كامل كرد و در هر آسمان آنچه را مى خواست امر و فرمان داد و آسمان پایین را با چراغ هایى زینت بخشیدیم و (با شهاب ها از رخنه شیاطین) حفظ كردیم. این است تقدیر خداوند توانا و دانا» (آیات ۱۱ و ۱۲‎/ فصلت)
آفرینش تكاملى آسمان ها را مى توان در پنج مرحله كه در ذیل خواهد آمد شاهد بود:

    * ۱- جمله «وهى دخان» (آسمان ها در آغاز به صورت دود بود) نشان مى دهد كه آغاز آفرینش آسمان ها از توده گازهاى گسترده و عظیمى بوده است و این با آخرین تحقیقات علمى در مورد آغاز آفرینش كاملاً هماهنگ است.
    * ۲- جمله «خداوند به آسمان و زمین فرمود به شكل خود درآیید» به این معنى نیست كه واقعاً سخنى با لفظ گفته شده باشد، بلكه گفته خداوند همان فرمان تكوینى، و اراده او بر امر آفرینش است و تعبیر به «طوعاً او كرهاً» (از روى اطاعت یا اكراه) اشاره بر این است كه اراده قطعى خداوند به شكل گرفتن آسمان ها و زمین تعلق یافته بود و در هر صورت مى بایست آن مواد به چنین صورت مطلوبى درآیند، بخواهند یا نخواهند.
    * ۳- جمله «فقضیهن سبع سموات فى یومین» (آن ها را به صورت هفت آسمان در دو روز آفرید) اشاره به وجود دو دوران در آفرینش آسمان هاست كه هر دورانى از آن میلیون ها یا میلیاردها سال به طول انجامیده، و هر دوران به نوبه خود به ادوار دیگرى تقسیم مى شود، این دو دوران ممكن است دوران تبدیل گازهاى فشرده به مایع و مواد مذاب و دوران تبدیل مواد مذاب به جامد بوده باشد.
    * ۴- عدد «سبع» (هفت) ممكن است در این جا «عدد تكثیر» باشد، یعنى آسمان هاى فراوان و كرات بى شمارى آفریدیم، و نیز ممكن است «عدد تعداد» باشد، یعنى عدد آسمان ها درست هفت است، با این قید كه تمام آنچه از كواكب و ستارگان ثوابت و سیارات را مى بینیم طبق گواهى جمله بعد در این آیه جزء آسمان اول است، به این ترتیب عالم آفرینش از هفت مجموعه بزرگ تشكیل یافته كه تنها یك مجموعه آن در برابر دیدگان انسان ها قرار گرفته است.
    * ۵- جمله «و زینا السماء الدنیا بمصابیح» (آسمان پایین را به چراغ هاى روشن ستارگان زینت بخشیدیم)) دلیل بر این است كه همه ستارگان زینت بخش آسمان اول مى باشند و نه تنها زینت، بلكه در شب هاى تاریك براى گمشدگان بیابان ها چراغ هایى هستند كه هم با روشنایى خود راهنمایى مى كنند و هم سمت و جهت حركت را معین مى سازند.

نفیسه شرفى فر - روزنامه جوان - شماره 2381


نظرات() 



Generic cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 01:22 ب.ظ

Good data. Appreciate it.
only here cialis pills enter site very cheap cialis cialis alternative wow cialis tadalafil 100mg cialis prices in england cialis super kamagra il cialis quanto costa cialis vs viagra cialis 5mg when can i take another cialis
Viagra 5mg
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 08:50 ب.ظ

You mentioned it wonderfully.
buy viagra online canada no prescription buy generic viagra paypal buy viagra 25mg where can i buy generic viagra online buy viagra mexico viagra online canada order cheap viagra where can you buy viagra from uk buy viagra cheapest viagra with prescription
Cialis prices
شنبه 18 فروردین 1397 10:00 ب.ظ

Good info. Appreciate it!
tadalafil tablets buy cialis online nz warnings for cialis trusted tabled cialis softabs chinese cialis 50 mg enter site very cheap cialis cialis 50 mg soft tab cialis e hiv miglior cialis generico prezzo di cialis in bulgaria
Cialis 20 mg
جمعه 3 فروردین 1397 12:25 ق.ظ

Reliable posts. With thanks!
generic cialis pill online acquisto online cialis enter site natural cialis acheter cialis meilleur pri wow cialis tadalafil 100mg cialis great britain cialis online warnings for cialis can i take cialis and ecstasy prescription doctor cialis
How long will it take for my Achilles tendon to heal?
دوشنبه 16 مرداد 1396 10:28 ب.ظ
Awesome things here. I am very glad to peer your article.
Thanks so much and I'm taking a look forward to touch you. Will you kindly drop
me a mail?
Philomena
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:48 ب.ظ
Good web site you have got here.. It's hard to find excellent
writing like yours these days. I seriously appreciate individuals like you!
Take care!!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر