تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - رسالت نهج البلاغه رسالت
یکشنبه 20 بهمن 1387

رسالت نهج البلاغه رسالت

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی

، احساس تعهد و احساس مسئولیت در برابر یك آرمان است. رسالت نهج البلاغه در واقع تبیین رسالت انسانیت در چهره تاریخ بشریت است، زیرا از دغدغه‌ها، آرمان‌ها و احساس مسئولیت انسان كامل امام علی بن ابیطالب(ع) سرچشمه گرفته است. و امام علی(ع) برجسته‌ترین شاگرد مكتب وحی پیامبر خاتم است و تا جایی به پیش می‌رود كه محمد آن آموزگار بزرگ تاریخ درباره او می‌گوید: آن‌چه را من می‌بینم تو می‌بینی و آن‌چه را من می‌شنوم می‌شنوی به جز آن‌كه تو پیامبر نیستی. و لذا رسالت نهج البلاغه منفك از رسالت قرآن كریم نیست و بلكه در تداوم راه و رسالت پیامبر است. به خصوص این كه ازمنبع عصمت نشأت گرفته و از اعتبار و جایگاه ممتازی برخوردار است. ولی نظر به این كه نهج البلاغه در شرایط زمانی متفاوت با عصر پیامبر، از روح علی تراوش كرده است ویژگی‌های خاص خود را دارد. از مهمترین ویژگی‎های نهج البلاغه، رسالت جاویدان آن است، چرا كه مفاهیم ارزشمند علوی متناسب با نیازها و نیازمندی‎های انسان در همة عصرها شكل گرفته و از زلال حقیقت جوشیده است. با وحی الهی در ارتباط و با تفسیر های نورانی علوم نبوی و نیز فطرت سالم انسان‎ها هماهنگ است. چون مباحث نهج البلاغه با فطرت سالم انسانها هماهنگ است و چراغ راه رهروان حقیقت است .
رسالت چون نوعی احساس تعهد و مسئولیت در برابر یك آرمان است متقوم بر سه امر است؛ هدف و آرمان به عنوان غایت رسالت، موضوع و محتوای پیام و رسالت به عنوان راه وصول به هدف، و حامل رسالت و تعهد در برابر آرمان.
واضح است كه مخاطب پیام نهج البلاغه انسان است، فلذا حامل آن افراد و جامعه انسانی به خصوص جوامع مسلمان می‌باشند. هدف نیز روشن است ؛ امام علی(ع) بارها در بیانات مختلف تصریح می‌كنند: هدفی جز جلب رضایت خدا و وصول به مقام قرب حق ندارند. اگر او خدا را عبادت می‌كند برای آن است كه او را مستحق عبادت می‌داند، او به لقای پروردگار مشتاق‌تر از طفل به پستان مادر است، تحمل آتش برای او ممكن است ولی آن‌چه دغدغه اوست و غیر قابل تحمل می‌نماید فراق از معشوق است و اگر خلافت را می‌پذیرد برای خدا است (انی اریدكم لله). واضح است از چنین انسانی جز آن‌كه هدف در تمام كارهای او وصول به معشوق و جلب رضایت خداوند باشد هدفی دیگر متصور نیست. آن‌چه ما در این مقال در صدد آن هستیم نشان دادن راه وصول به هدف است و آنچه اهمیت فراوانی دارد دریافت پیام نهج‌البلاغه است. باید اعتراف كرد پیام نهج‌البلاغه را نمی‌توان در زمینه خاصی محدود كرد، نهج‌البلاغه بسان قرآن كریم اقیانوس بی‌كرانی است كه در تمام زمینه‌های مرتبط با مسایل انسانی سخن دارد و در هر عصری پیام توحیدی متناسب با آن عصر دارد. از آنجا كه در این نوشتار سعی بر آن است تا خطوط كلی رسالت نهج‌البلاغه تبیین گردد و از آنجایی كه حاصل این رسالت انسان است، می‌توان رسالت و پیام نهج‌البلاغه را براساس ارتباطات انسان تقسیم بندی كرد.
انسان دارای چهار گونه ارتباط است. ارتباط با خویشتن، ارتباط با خداوند، ارتباط با جهان هستی. و ارتباط با انسان‌های دیگر:

رابطه انسان با خویشتن:

انسان در برابر خود چه مسئولیت و تعهدی دارد؟ تصویر كلی نهج‌البلاغه در این باب دو مطلب را درباره مسئولیت انسان در برابر خودش بیان می‌كند:
الف) شناخت خویشتن:
گفته‌های فراوانی از امام علی در باب لزوم معرفت نفس و اهمیت آن آمده است مانند: بزرگترین حكمت‌های برای انسان، نفس خود را شناختن است. بزرگترین جهلها جهل انسان به خویشتن است، رستگاری و فوز اكبر برای كسی است كه به معرفت نفس موفق شود. معرفت نفس نافع‌ترین معرفت‌ها است[1]. واضح است تصور از معرفت نفس، شناخت تن نیست بلكه شناخت روح و روان آدمی است و نیز تصور از شناخت روان، شناخت روان‌شناسانه نیست، بلكه یك نوع شناخت فیلسوفانه و عارفانه است. از كجا آمده‌ام، و به كجا می‌روم و آمدنم بهرچه بود. و این نوع از شناخت است كه مرتبط با معرفت پروردگار است.
ب) خود را ساختن:
خودشناسی مقدمه‌ای برای خودسازی است، با خودشناسی انسان بیدار می‌شود و با خودسازی جوهر آدمی دیگر می‌شود. لذا امام علی(ع) می‌گوید: عبادالله! محبوبترین بندگان در پیشگاه خداوند بنده‌ای است كه خدا او را در شناخت و ساختن خودش یاری كند، آنگاه او لباسی از اندوه مقدس برتن، و پوشاكی از بیم بر خود پوشید و در نتیجه چراغ هدایت در دلش برافروخت و برای آن روز كه مانند مهمان بر او وارد می‌شود آماده گشت.[2]

ارتباط انسان با خدا:

در ارتباط انسان با خداوند به طور كلی سه نكته كلی به نظر می‌رسد:
الف) ایمان به خداوند:
یعنی انسان باید بپذیرد كه موجود كامل و مكلِفی وجود دارد كه انسان و سایر موجودات هستی وابسته به اویند و او خالق جهان هستی می‌باشد. امام علی(ع) می‌گوید: ستایش خدایی را كه با آفرینش بندگان بر هستی خود راهنمایی فرمود و آفرینش پدیده‌های نو بر ازلی بودن او گواه است[3]. و «در شگفتم از آن كه آفرینش پدیده‌ها را می‌نگرد ولی در وجود خدا تردید می‌كند»[4].
ب) احساس جدی احاطه و نظارت خداوند بر انسان:
در ساحت توحیدی نهج‌البلاغه روی وصف اطلاق ذاتی و لاحدی خدواند تأكید فراوانی صورت گرفته است و از این وصف به« هو الاول و الآخر و الظاهر و الباطن» تعبیر شده است و نتایج فراوانی بر آن مترتب گردیده است.
1. معیت با اشیاء نه به صورت حلول:
از آن‌جایی كه خداوند مطلق و نامتناهی و بدون حد است، با همه اشیاء هست، ولی در عین حال در آن‌ها حلول نمی‌كند و با آن‌ها متحد نمی‌شود، زیرا اگر مقرون و متحد با آن‌ها شود، بسان آن‌ها محدود خواهد شد (مع كل شئ لا مقارنة و غیر كل شئ لا مزایلة)[5] . البته تذكر این نكته لازم است كه متألهانی چون ملاصدرا این اطلاق را مربوط به فعل الله می‌دانند نه مربوط به ذات حق، و ذات پروردگار را فوق این منظر می‌دانند.
2. شناخت خداوند:
اگر خداوند نامتناهی است و در همه جا حضور دارد، پس اگر چیزی را می‌شناسیم به نور الهی می‌شناسیم، ابتدا خداوند را و سپس آن چیز را می‌شناسیم هر چند ممكن است نسبت به شناخت‌مان غفلت داشته باشیم. امام علی(ع) می‌فرمایند: او از آن‌چه به چشم ما می‌آید ثابت‌تر و روشن‌تر است [6]
3. در محضر الله بودن:
چون خداوند دارای اطلاق ذاتی است و در همه جا حضور دارد و جایی خالی از حضور او نیست، توان ما، اندیشه ما، قدرت بدنی و فكری ما همه تحت قدرت اوست. و مخفی‌ترین اندیشه ما را او می‌داند، برهمه محیط است، فلذا ما همواره در محضر خداییم. امام علی (ع) می‌فرماید: بندگان الله! بدانید تمام اعضای شما سربازان حقند خلوت و تنهایی شما در حضور حق است [7].
واضح است كه اگر این احساس در انسان به وجود آید كه همه موجودیت او در تمام احوال در حیطه علم خداوند و در حضور حق است، راه انحراف از مسیر حق را نمی‌پیماید.
4. هدف داشتن خداوند در آفرینش:
انسان لازم است بداند خداوند او را بدون آن‌كه نیازمند به او باشد آفریده است اما در عین حال انسان را بدون هدف نیافریده است. امام علی(ع) می‌فرمایند: بندگان اله، از خدا بپرهیزید و با اعمال نیكو به استقبال اجل بروید و با چیزهای فانی شدنی دنیا آن‌چه كه جاویدان می‌ماند خریداری كنید ... خدای سبحان شما را بیهوده نیافرید و به حال خود وانگذاشت، میان شما تا بهشت و یا دوزخ فاصله اندكی جز رسیدن مرگ نیست[8]. با هدف‌مند بودن حیات آدمی پوچی از زندگی آدمی رخت برمی‌بندد و احساس لذت و ابتهاج و انبساط در درون آدمی پدید می‌آید. و اگر انسان بداند برای وصول به كمال و جمال دیگری آفریده شده است به جمال و زخارف دنیوی دل نمی‌بندد.

رابطه انسان و اجتماع:

رابطه انسان و جامعه در سه محور ارتباط انسان با خانواده، و ارتباط انسان با دیگران، و رابطه ملت و حكومت قابل بررسی است. ما در این بخش صرفاً به رابطه انسان و جامعه و وظایف حكومت در برابر ملت اشاره می‌كنیم؛
الف) رابطه انسان و دیگران:
امام علی(ع) وصیت بسیار جامع و با ارزش اخلاقی به فرزندش امام حسن(ع) هنگام بازگشت از صفین دارند كه در آن‌جا برای معیار ارتباطات انسان‌ها، وجدان اخلاقی انسان را به عنوان مرجع خوبی جهت ارتباط با دیگران معرفی می‌نمایند: ای پسرم! نفس خود را میزان میان خود و دیگران قرار بده. آن‌چه را برای خود دوست داری برای دیگران هم دوست بدار. و آن‌چه را برای خود نمی‌پسندی برای دیگران نیز مپسند. ستم روا مدار آن‌گونه كه دوست نداری بر تو ستم شود، نیكوكار باش آن‌گونه كه دوست داری بر تو نیكی كنند. آن‌چه برای دیگران زشت می‌داری برای خود نیز زشت بشمار و چیزی را برای مردم رضایت بده كه برای خود می‌پسندی، آن‌چه نمی‌دانی نگو، آن‌چه دوست نداری به تو نسبت دهند درباره دیگران مگو[9].
ب) مسئولیت حكومت:
1. اقامه دین الهی؛
امام علی(ع) می‌فرمایند خدایا تو می‌دانی جنگ و درگیری ما برای به دست آوردن قدرت و حكومت دنیا و ثروت نبود، بلكه می‌خواستیم نشانه‌های دین تو را به جایگاه آن بازگردانیم و در سرزمین‌های تو اصلاح را ظاهر كنیم تا بندگان ستمدیده‌ات در امن و امان زندگی كنند. قوانین و مقررات فراموش شده تو دوباره اجرا گردد[10].
2. تعهد به اصول اخلاقی؛
امام علی(ع) در اوج قدرت به ارزش‌های اخلاقی متعهد است و حتی حس انتقام و مقابله به مثل، او را وادار به نادیده گرفتن این اصول نمی‌‌كند و لذا در صفین بعد از آن‌كه لشكریان معاویه را از رودخانه فرات دور می‌كند به طرف مقابل اجازه استفاده از آب را می‌دهد و مقابله به مثل نمی‌كند.
3. انسان محوری؛
پیام دیگر نهج‌البلاغه در شیوه حكومت، نگریستن به انسان‌ها از دید كرامت انسانی است، یعنی انسان به عنوان انسان، با قطع نظر از علایق مذهبی و دینی دارای كرامت ذاتی است و دولت ‌بایستی سیاست‌های داخلی خود را بر اساس محترم داشتن تمامی انسان‌ها و به خصوص شهروندان یك كشور و بر اساس این كرامت انسانی، بنا سازد. لذا امام علی(ع) در سفارش خود به مالك اشتر می‌گوید: نسبت به رعیت بسان گرگ نباش كه خوردن اموال آنان را غنیمت بشماری، زیرا مردم یا برادران دینی توأند و با بسان تو در خلق‌اند[11].
4. شایسته محوری؛
از دیگر اركان سیاست امام علی(ع) شایسته محوری است و لذا یكی از كارهای نخستین امام پس از زمامداری، عزل تمام كارگزاران ارشد عثمان بود، و به جای آنان افراد شایسته‌ای را منصوب كرد.
5. مردم سالاری؛
از اصول دیگر سیاست امام علی(ع)، توجه به رضایت عامه است یعنی امام علی(ع) نسبت به ارزش‌های والای اخلاقی و احكام و حدود اسلامی اهل معامله نیست، اما در منظقة الفراغ شریعت و در شیوه‌های حفظ اصول و ارزش‌های انسانی، رضایت عامه را لازم می‌شمارد، لذا در نامه خود به مالك اشتر می‌گوید: باید از بین كارها آن را بیشتر دوست بداری كه از حق نگذرد و عدالت را فراگیرد و دلپذیر توده مردم باشد[12].
ج)رابطه انسان و جهان هستی:
در ارتباط انسان با جهان هستی دو مطلب به طور اختصار قابل ذكر است؛
الف ـ شناخت این جهان در حد امكان و حقوق اشیاء نسبت به انسان
ب ـ احساس ملكوت جهان
این بود اشاره ای به رسالت عظیم نهج البلاغه و در حقیقت تا انسان هست و زمین صحنة زندگی اجتماعی انسانهاست، نهج البلاغه جاویدان بوده و پس از قرآن هدایتگر بشریت و مسیر سعادت می باشد.

پی نوشت

[1]. نهج‌البلاغه، خ 87
[2]. نهج‌البلاغه، خ 152
[3]. نهج‌البلاغه، خ 126
[4]. نهج‌البلاغه، خ1
[5]. نهج‌البلاغه، خ 155
[6]. جوادی آملی، حكمت عملی و نظری در نهج‌البلاغه، ص 98- 67 قم، مركز نشر اسراء، سوم، 1379. [7]
[7]. نهج‌البلاغه، خ 26.
[8].نهج‌البلاغه، نامه 31.
[9]. نهج‌البلاغه، خ131.
[10]. نهج‌البلاغه نامه 53.
[11].همان. برگرفته از فصلنامه نهج‌البلاغه ش7-8، زمستان 82
[12] . اصول سیاست در سیره امام علی(ع)، جعفر سبحانی، ص 25-41

عبدالله حیدری(سایت اندیشه قم)


نظرات() 



Cialis pills
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:59 ب.ظ

Fine tips. Regards!
get cheap cialis when will generic cialis be available cialis pills boards pastillas cialis y alcoho cialis 05 import cialis prescription doctor cialis cialis generico milano generic low dose cialis cialis 5 mg scheda tecnica
Viagra levitra
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 09:07 ب.ظ

Many thanks, Lots of data!

can i buy viagra over the counter get viagra uk buying viagra ireland best place to buy generic viagra sildenafil buy online uk buy viagra canadian pharmacy get a viagra prescription how to buy viagra safely online cheap generic viagra pills online online purchase of viagra
Cialis pills
شنبه 18 فروردین 1397 10:13 ب.ظ

You have made your point.
comprar cialis navarr enter site natural cialis cialis official site cialis generika rx cialis para comprar cialis canadian drugs can i take cialis and ecstasy tadalafilo canadian cialis cialis 200 dollar savings card
Buy generic cialis
جمعه 3 فروردین 1397 12:38 ق.ظ

Thanks a lot. Loads of tips!

cialis 5 mg para diabeticos i recommend cialis generico cialis usa cost price cialis per pill cialis 5 mg funziona cialis soft tabs for sale cialis prices cialis generique 5 mg buying brand cialis online cialis purchasing
Soila
پنجشنبه 16 آذر 1396 08:11 ب.ظ
I am no longer positive the place you are getting your information, however
good topic. I needs to spend a while studying more or working out more.
Thank you for wonderful info I was in search of this
info for my mission.
feet complaints
شنبه 18 شهریور 1396 05:18 ب.ظ
Howdy! This post could not be written any better! Going through this article reminds
me of my previous roommate! He continually kept talking about this.
I most certainly will send this article to him. Pretty sure he's going to have a good read.
I appreciate you for sharing!
is a foot corn painful
یکشنبه 18 تیر 1396 01:58 ق.ظ
These are truly great ideas in about blogging. You have touched some nice things here.
Any way keep up wrinting.
foot pain elderly
سه شنبه 6 تیر 1396 08:39 ق.ظ
Right here is the right website for anyone who really wants to find out about this topic.

You realize so much its almost tough to argue with you (not that I personally would want to?HaHa).
You definitely put a fresh spin on a subject which has been written about for a long time.
Wonderful stuff, just great!
http://cookeivehnfqivv.exteen.com/
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 12:14 ق.ظ
Hello, Neat post. There's an issue along with your web site in internet explorer, would test this?
IE nonetheless is the marketplace chief and a good component to other people will pass over your excellent writing due to this problem.
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 07:20 ب.ظ
I don't even know how I finished up here, however I thought this submit was good.
I do not understand who you're however definitely you're going to a well-known blogger in the event you are not
already. Cheers!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر