تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - خودسازی‏اخلاق در نهج‏البلاغه‏
یکشنبه 20 بهمن 1387

خودسازی‏اخلاق در نهج‏البلاغه‏

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی


زیباترین تعبیر درباره حلم همان است كه حضرت موسی (ع) فرمودند: حلم و بردباری پرده‏ای پوشاننده است. (پس عیب‏های خویت اخلاق و رفتارت را با بردباری بپوشان) و با بیانی دیگر حلم ستارالعیوب است چرا كه شخص حلیم در اغلب گرفتاری‏های روزمره آنچه را در دل دارد مخفی داشته و هیچ وقت مشكلات و مصائب روز احساساتش را تحریك نمی‏نماید و مانع از استقامت و انجام وظیفه او نمی‏شود و از گفته‏های مخالفین و آزار زبانی و عملی دشمنان كوچكترین ضعف و سستی در ادامه مسیر و حركت به سوی كمال از خود نشان نمی‏دهد و با كمال خلوص متوجه وظیفه شرعی و الهی خویش بوده تا آخر راه كه لقاءالله و رضوان حق تعالی می‏باشد.خوش‏رویی (حسن خلق)یكی از ارزش‏های سودمند اخلاقی، خوشرویی و حسن خلق است كه همواره در رفتار اجتماعی باید مراعات كرد و با خانواده، دوستان و استاد و مردم می‏بایست گشاده‏رو و خوش‏اخلاق باشیم، در برخورد با آنان روترش نكنیم و قهر و خشم و بی‏اعتنایی را فراموش كنیم كه یكی از راه‏های نفوذ در دل دوستان، خوشرویی است.حضرت مولای متقیان علی (ع) می‏فرمایند: (برترین خویشاوندی حسب و نسب خوشرویی و حسن خلق است).یعنی انسان خوش‏اخلاق در دل‏های همه مردم نفوذ می‏كند همه او را دوست دارند و گویا همه انسان‏ها، از خویشاوندان و فامیل او به حساب می‏آیند.ترك عیب‏جویی‏یكی از ارزش‏های اخلاقی آن است كه سعی كنیم تا از دیگران عیب‏جویی نكرده و زحمات آنان را نادیده نگیریم، خودمان نیز دوست داریم كه دیگران عیب‏جوی ما نباشند، باید به كار و زحمت و تلاش دیگران احترام گذاشت. روشن است هر كاری ممكن است دارای ضعف و نارسائی جزئی باشد ولی آیا همه كارهای ما بدون عیب است؟ آیا خودمان دچار اشتباه نمی‏شویم و دوست نداریم كه دیگران از اشتباهات ما بگذرند؟علی (ع) پس از آن كه عیب‏جویی را نكوهش فرمودند به راه روش صحیح ترك آن اشاره می‏كنند كه: (هر كسی به عیب خود بنگرد این خودنگری او را از عیب‏جویی دیگران باز می‏دارد). یعنی راه ترك عیب‏جویی، خودنگری و محاسبه اعمال خویشتن است.ترك شوخی زیاد و سخنان بیهوده‏اسلام، دین خشونت و عبوس بودن نیست و مؤمن باید چهره‏اش بشاش باشد لذا در صورتی كه مزاح، مستلزم دروغ و اهانت به دیگران نباشد و یا خنده در حد قهقهه و مستلزم وهن نبوده باشد مانعی ندارد، چه، پیامبر اكرم (ص) و اولیای گرامی اسلام در این حد مزاح و خنده می‏كردند.ولی از آنجا كه مزاح و خنده نوعا مستلزم دروغ، استهزاء و دلمردگی و موجب وهن و از بین رفتن وقار آدمی است از این رو اسلام آن را نمی‏پسندد و افراد مؤمن را از آن برحذر می‏دارد.چون شوخی زیاد و سخنان بیهوده بسیاری از دوستان را به قهر و جدایی می‏كشاند و روابط گرم و صمیمانه خانواده را از بین می‏برد، دل‏های فراوانی را می‏شكند و خاطرانسان‏های زیادی را می‏آزارد، آیا بهتر نیست كه كانون محبت خانواده‏ها را با ترك شوخی و سخنان بیهوده همواره گرم نگه داریم؟حضرت فرمودند: (از شوخی كردن و گفتن سخنان بی‏محتوا و بیهوده بر حذر باش). باید بدانیم كه خوشرویی و تواضع و خوش‏اخلاقی با شوخی زیاد فرق دارد، هم باید خوش‏اخلاق بود و هم از شوخی بیهوده دوری كرد.ترك عجب و غرور (خودبینی)كسی كه از احوال درونی و صفات و امیال ناموزون خود بی‏خبر است هیچ كسی را كاملتر از خود نمی‏شناسد و راهنمایی‏های صادقانه كسی را در حق خود نمی‏پذیرد و در نتیجه همواره دستخوش غرور و تكبر است.حال آن كه انسان هر چه بهتر و كاملتر خود را بشناسد و بر ضعف‏ها و نقص‏های خود واقف شود، همین وقوف بر عیب‏ها، او را خاضع‏تر و افتاده‏تر می‏كند و آن سر عظیم خودبینی و خودپسندی را هم می‏شكند و نوعی خضوع طبیعی به دنبال می‏آورد.پس از آنكه انسان روح تعبد و اطاعت را در خود تقویت كرده و توانست عبادت را در موقع خود به جا آورد و رعایت آداب و سنن آن را بنماید، شیطان برای تباه كردن‏خاصیت معنوی عبادت سراغ ما می‏آید و از راه عجب و غرور ضربه كاری را می‏زند. عبادت آلوده به عجب و غرور ضد كارهای درست و صواب و آفت عقل و اندیشه آدمی است).ایثارگری و ترك ب‏ایثار یعنی دیگران را بر خویش مقدم داشتن و خود را برای آسایش دیگران به رنج افكندن. ایثار از پرشكوهترین مظاهر جمال و جلال انسانیت است و تنها انسان‏های بسیار بزرگ به این قله شامخ صعود می‏كنند. و جلوه عالیترین احساسات انسان دوستانه و موجب استحكام بیشتر و پیوندهای اجتماعی است.انسان خوب و دارای اخلاق پسندیده كسی است كه نسبت به دیگران نیكوكار باشد. آنچه را كه دارد به دیگران نیز بخشد و در جود و بخشش بخیل نباشد.زمانی ما دارای ارزش‏های انسانی هستیم كه اگر دوستان ما خواستند و ما آن را داشتیم بخیل نباشیم و به آنها نیز ببخشیم و خود را در درد و غم و مشكلات دیگران سهیم‏بدانیم كه ریشه اكثر گناهان بخل ورزیدن است.حضرت می‏فرمایند: (بخل ورزیدن صفت ناپسندی است كه در بردارنده عیب‏هاست. و همچنین فرمودند: (الجار ثم الدار) و در جای دیگر می‏فرمایند: (متقی كسی است كه از ناحیه سختگیری‏های خودش در رنج است اما مردم از ناحیه او در آسایشند.سخاوت و بخشش و ایثارگری پدیدآورنده اكثر نیكی‏ها و ارزش‏هاست كه دل‏ها را به هم نزدیك می‏كند و مشكلات اجتماعی مردم را برطرف می‏سازد در مقابل بخل ورزیدن ریشه پیدایش بسیاری از عیب‏ها و زشتی هاست.محاسبه و كنترل رفتار خویش‏یكی دیگر از ارزش‏های اخلاقی، محاسبه و كنترل اعمال و رفتار خویشتن است. باید به جای عیب‏جویی از دیگران و بررسی رفتار دوستان به خود پرداخت. در هر روز یا هر هفته یا هر ماه یك بار اعمال و كردار خود را بررسی نماییم كه چه كرده‏ایم؟ و مرتك چه اشتباهاتی شده‏ایم و چگونه باید خود را اصلاح نماییم؟به هر حال اعمال و رفتار ما را مورد مطالعه و محاسبه قرار می‏دهند. ما كه در برابر اعمال خود مسئول می‏باشیم بس چرا به حسابرسی خود نپردازیم و دست از بدی‏ها بر نداریم؟!حضرت می‏فرمایند: (بندگان خدا، خودتان را بسنجید پیش از آنكه كه سنجیده شوید و به حساب خویش رسیدگی كنید پیش از آنكه حساب شما را بررسی نمایند).شك نیست كه محاسبه و شمارش ریز و درشت اعمال كاری بسیار سخت و مشكل است زیرا تعداد زیادی از اعمال رفتار از یادمان رفته و سپردن آنها در ذهن و مقدور نیست و از آن گذشته روح و فكر ما تاب و تحمل بار عقاب و سرزنش لوامه را در مقابل كوهی از معاصی و لغزش‏ها ندارد.ولی به هر صورت انسان نباید غافل از خود و بداند كه چه كرده و چه می‏كند حداقل مطلب آن است كه رسول گرامی اسلام (ص) به اباذر غفاری فرمودند: اهل تقوی نیست مگر آن كه اعمال و رفتار خود را محاسبه كند آن هم محاسبه‏ای كه دقیق‏تر و شدیدتر از محاسبه یك شریك نسبت به شریك خود باشد در نتیجه باید بداند، خوردنی‏ها و نوشیدنی و پوشیدنی‏هایش از كجاست، آیا از حلال تهیه شده یا از حرام، البته همین دقت در خصوصیات رفتار و اعمال، انسان را متوجه صالح و مفاسد اخلاقی و اعتقادی خویش می‏كند و این نتیجه را به دست می‏آورد كه شخص به طور جدی در برطرف كردن نواقص و عیوب و رفتار ضعف خویش تلاش كند و نسبت به عواقب امور و نتایج اعمال آگاه باشد.فهرستی از ارزش‏هاامام (ع) پس از مضروب شدن به دست ابن ملجم در آخرین وصیت خود به امام حسن (ع) و امام حسین (ع)، فهرستی از ارزش‏ها را این چنین بیان می‏كند این وصیت‏نامه در نامه‏های نهج‏البلاغه آمده است.- 1 خوف خدا- 2 بی‏توجهی به دنیا، هر چند كه دنیا به انسان روی می‏آورد.- 3 نسبت به آنچه كه از دست می‏رود، اندوهگین نباشد.- 4 حق‏گویی‏- 5 انجام وظیفه به هدف سود اخروی‏- 6 دشمنی با ظالم و دوستی با مظلوم‏- 7 نظم در امور- 8 برطرف كردن اختلافات و روی آوردن به اتحاد رسول خدا (ص) فرمود: اصلاح كردن میان دو نفر، از یك سال نماز و روزه بهتر است.- 9 ضرورت توجه زیاد بر یتی‏- 10 رعایت حقوق همسایگان‏- 11 ضرورت روی آوردن به قرآن و عمل آن‏- 12 ضرورت توجه به نماز، زیرا نماز ستون دین است.- 13 ضرورت روی آوردن به خانه خدا، مكه و این كه بی‏اعتنایی به آن موجب از چشم خدا و جهان افتادن است.- 14 ضرورت شركت در جهاد، با جان و مال و زبان‏- 15 داشتن روابط دوستانه و داشتن بخشش نسبت به همدیگر- 16 ضرورت اقامه امر به معروف و نهی از منكر
روزنامه كیهان 6/6/138

نظرات() 



How you can increase your height?
سه شنبه 17 مرداد 1396 04:00 ق.ظ
Hurrah, that's what I was exploring for, what a material!

existing here at this webpage, thanks admin of this web page.
Tahlia
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:05 ب.ظ
Hmm it seems like your blog ate my first comment (it was super
long) so I guess I'll just sum it up what I had written and say, I'm thoroughly enjoying
your blog. I as well am an aspiring blog writer but I'm still new to the whole thing.
Do you have any tips and hints for newbie blog writers?
I'd definitely appreciate it.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر