تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - رابطه مردم و حكومت از دیدگاه نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

رابطه مردم و حكومت از دیدگاه نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی


حسین رزمجو     
از نظرگاه امام علی علیه السلام و نهج البلاغه شریفش كه خود تالی قرآن مجید، و عصاره‏ای است از معارف و تعلیمات حیات بخش اسلام، همچنان كه اراده لا یزال خداوندی و حاكمیّت مطلق باری تعالی بر كلیّه كائنات و در سراسر عالم وجود جاری و نافذ می‏باشد، این اراده بر جهان بشری نیز كه جزئی از جهان است حكمروائی تام دارد و بنا بر آیات مباركات: إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفاصِلِینَ. و: ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْماءً سَمَّیْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنِ الْحُكْمُ. و یا مضامینی چون:... ذلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِیَ. و: وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ ... أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ و...
حاكمیّت تنها از ان خداوند است و فرمانروائی به ذات پاكی اختصاص دارد كه به منظور انتظام جوامع انسانی و هدایت و بهروزی فرزندان آدم- مجموعه قوانین و احكامی را از طریق وحی به پیامبران أولو العزمش نازل فرموده و آئین حكومت بر مردم را به آنان آموخته است، تا به یاری كتاب و میزان، پاسدار عدالت باشند، چنانكه فرماید: لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ. حاكمان به حق و والیان سزاوار، در مكتب نهج البلاغه، پس از خداوند- احكم الحاكمین- پیامبران‏اند كه به تعبیر حضرت علی (ع): «اصطفی سبحانه من ولده (آدم) انبیاء أخذ علی الوحی میثاقهم و علی تبلیغ الرّسالهٔ امانتهم». «خداوند متعال از میان فرزندان آدم علیه السلام پیامبرانی برگزید و از طریق وحی از ایشان برای تبلیغ رسالت و امانت، عهد و پیمان گرفت.» و پس از خاتم پیامبران (ص) أئمه هدی علیهم السلام هستند و در زمان غیبت امام زمان (عج) نیز سرپرستی مردم و حكومت از آن والیان فقیه و علمای عادل و بصیری است كه فكر و اراده‏شان كلا در جهت رضای خداوند و اجرای دقیق فرمانهای او و پاسداری از قوانین و حدود شرع مبین به كار می‏رود. از خطوط برجسته چهره معنوی این والیان راستین كه در اصطلاح نهج البلاغه، «امیر مؤمنان» و یا «امام» نام دارند، این است كه: الإمام: یحلّ حلال اللّه و یحرّم حرام اللّه و یقیم حدود اللّه و یذبّ عن دین اللّه و یدعوا إلی سبیل ربّه بالحكمهٔ و الموعظهٔ الحسنهٔ و الحجّهٔ البالغهٔ الإمام: كالشّمس الطالعهٔ المجلّلهٔ بنورها للعالم،... الإمام: السّحاب الماطر و الغیث الهاطل و الشّمس المضیئهٔ و السّماء الظّلیلهٔ و الأرض البسیطهٔ و العین الغزیرهٔ...
▪ الإمام: أمین اللّه فی خلقه و حجّته علی عباده و خلیفته فی بلاده و الدّاعی إلی اللّه و الذّابّ عن حرم اللّه.
▪ الإمام: المطهّر من الذّنوب و المبرّء عن العیوب، المخصوص بالعلم، الموسوم بالحلم، نظام الدّین و عزّ المسلمین و غیظ المنافقین و بوار الكافرین.
▪ الإمام: واحد دهره، لا یدانیه أحد و لا له مثل و لا نظیر...». «امام: روا و ناروا را مشخص و بیان می‏كند و حدود آنها را بر پا می‏دارد، و از آئین خداوندی پاسداری می‏نماید و با دانش و پند نیكو و برهان رسا، مردم را به راه خدا فرا می‏خواند.
▪ امام: همانند آفتابی بر آینده و شكوهمند است كه بر جهان پرتو افكند.
▪ امام: چونان ابری است بارنده و بارانی سیل آسا و خورشیدی فروزان و آسمانی سایه بخش و زمینی گسترده و چشمه‏ای است جوشنده... امام: امین خدای عزّ و جّل است در میان خلق او و حجت پروردگار است بر بندگانش و جانشین اوست بر زمین و دعوت كننده به سوی خدا و حافظ حقوق الهی است.
▪ امام: كسی است كه از گناهان پاك و از عیوب بركنار و به دانش مخصوص و به حلم و بردباری موسوم است. او موجب نظم دین و عزتّ مسلمین و خشم منافقان و هلاك كافران است.
▪ امام: یگانه روزگار خود است، كسی با او برابر نیست، و نظیر و مانندی ندارد...» در سازمان جامعه اسلامی و نظام حكومتی كه مورد تأیید نهج البلاغه می‏باشد، نوع ارتباط هیئت حاكمه با مردم، كه سرپرستیشان با امام یا والی فقیه دادگر متقی است، از نوع رابطه شبان و رمه گوسفندان یا راعی و رعیت به مفهوم پست و ناپسندی كه این كلمات تدریجا در زبان فارسی یافته‏اند و خصوصا در نظام حكومتهای ستم شاهی و استبدادی بر آن تكیه شده است، نظیر مضمونی كه در این بیت آمده:
كه او چون شبان است و ما گوسفند
دگر ما زمین، او سپهر بلند
و شبان برای پادشاه، و گوسفند برای مردم و نیز آسمان به جای فرمانروا و زمین برای رعیت به كار رفته، نیست بلكه، نوع رابطه حكمران جامعه اسلامی با قاطبه مسلمانان، رابطه پدری مهربان و دلسوز و والدینی دانا و مسئول، با فرزندان، و دیگر اعضای خانواده آنهاست: «الإمام الانیس الرفیق و الوالد الشفیق و الاخ الشقیق و الّام البرّهٔ بالولد الصّغیر...»، امام، چونان همدمی است مهربان و پدری دلسوز و برادری اصلی (برادر ابی و امی) و مادری دلسوز به فرزند كوچك خود) زیرا در نوع رابطه چوپان با رمه كه احیانا مراقبت و هدایت و پاسداری گوسفندان از خطراتی چون سرما و گرما و گرگ، ملحوظ نظر شبان می‏باشد، وجوه افتراقی مانند: خردمندی و مالك الرقاب بودن چوپان و بی شعوری گوسفندان و سر در پیش و پوزه در زمین داشتن آنان و اسیروار به هر جهتی رانده شدن و بی ارادگی گله و نظایر آن وجود دارد كه، مآلا این دو- یا حاكم و محكوم- را از هم جدا می‏كند. و بر این قیاس، در جامعه‏ای كه حكومتش استبدادی است و حاكم به عنوان خدایگان و چوپان رمه ملت و در مقام سپهر بلند توجیه می‏شود و مردم به منزله گوسفند و در درجه فرودین زمین پست قرار می‏گیرد، طبعا كلیه آحاد ملت در معرض استثمار حاكم، و محكوم تمایلات شخصی او واقع می‏شوند، در حالی كه در نظام حكومت راستین اسلامی كه روابط هیئت حاكمه با مردم از نوع ارتباط پدر و فرزندی است، چون پدر و فرزندان، هر دو موجوداتی عاقل و مختار و آزاد بوده و توده مردمان «عیال اللّه» اند و مؤمنان برادران و خواهران یكدیگرند كه إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌٔ و كلا اعضای یك خانواده محسوب می‏شوند، لزوما طرز برخورد هیئت حاكمه با افراد ملت، مشفقانه، انسانی و شرافتمندانه است و به مصداق توصیه امام علی (ع) كه فرمود: «و لا تكن عبد غیرك و قد جعلك اللّه حرّا» در چنین نظام اجتماعی، مردم آزاد و مستقل و متكی به خود پرورده می‏شوند و در پناه حكومت عادلانه الهی كه خدمت‏گزار صدیق آنهاست، با برخورداری از موهبت برادری و تساوی حقوق و پشتوانه عاطفی شعارهای اسلامی ارزنده‏ای نظیر: «النّاس كلهّم سواء كأسنان المشط» (همه مردم مانند دانه‏های یك شانه، از لحاظ حقوق برابر و مساوی‏اند) به زندگی سعادتمندانه‏ای كه توأم با اعتماد و اطمینان به هیئت حاكمه است می‏رسند.
مؤید وجود این نوع رابطه، میان حاكم جامعه اسلامی و مردم، توصیه‏های مستمری نظیر این عبارات است كه حضرت علی (ع) ضمن نامه‏ها، خطبه‏ها و فرمانهای خود در نهج البلاغه به عاملان و استانداران خویش خاطرنشان فرموده است.
«ثمّ تفقد من امورهم ما یتفقُد الوالدان من ولدهما » «به امور مردم همانند پدر و مادری كه به وضع فرزندانشان رسیدگی می‏كنند، رسیدگی نما» «و اشعر قلبك الرّحمهٔ للّرعیّهٔ و المحبّهٔ لهم و اللّطف بهم و لا تكوننّ علیهم سبعا ضاریا تغتنم أكلهم فإنّهم صنفان: امّا أخ لك فی الدّین، او نظیر لك فی الخلق، یفرط منهم الزّلل و تعرض لهم العلل و یؤتی علی أیدیهم فی العمد و الخطاء فأعطهم من عفوك و صفحك مثل الذّی تحبّ أن یعطیك اللّه من عفوه و صفحه، فإنّك فوقهم و والی الأمر علیك فوقك، و اللّه فوق من ولّاك» «دلت را سراپرده محبت توده مردم كن، بر آنان مهر ورز و با آنان نرم باش. مبادا كه چون درنده‏ای شكار افكن به خونریختن آنان پردازی، چه آنان بر دو گروهند: یا در دین با تو برادرند یا در آفرینش با تو برابر، امّا از آنان لغزش سر می‏زند و بیماریهای روانی بر آنان عارض می‏گردد و خواه ناخواه به ناروا دست می‏زنند، پس آنسان كه دوست می‏داری خدای بر تو ببخشاید و از گناهانت در گذرد، تو نیز بر آنان ببخشای و از خطاهاشان در گذر، چه تو زبردست و سر پرست آنانی و آن كس كه ترا بر آنان‏ فرمانروائی داده، زیر دست توست.» «و اعلم أنّه لیس شی‏ء بأدعی الی حسن ظنّ راع برعیّته من احسانه الیهم و تخفیفه المئونات علیهم.» «بدان كه هیچ چیز، حسن ظن فرمانگزار را به توده مردم چنان بر نمی‏انگیزد كه احسان او به آنان و سبكبار ساختن آنان».
«فلا تشخص همّك عنهم و لا تصعّر خدّك لهم و تفقّد امور من لا یصل الیك منهم ممّن تقتحمه العیون و تحقره الرّجال. ففرّغ لأولئك من أهل الخشیهٔ و التواضع فلیرفع الیك أمورهم ثمّ اعمل فیهم بالاعذار الی اللّه یوم تلقاه، فإنّ هؤلاء من بین الرّعیّهٔ احوج الی إلانصاف من غیرهم و كل فاعذر الی اللّه فی تأدیهٔ حقّه الیه و تعهّد أهل الیتم و ذوی الرّقهٔ فی السّنّ ممّن لا حیلهٔ له و لا ینصب للمسألهٔ نفسه...».
«و نباید كه مردم را اندك مایه شماری و از نظر دور داری و روی از آنان بگردانی، حال آن گروه را كه دستشان به دامان تو نمی‏رسد و مردم از آنان روی می‏گردانند و تحقیرشان می‏كنند، بازپرس، از معتمدان خویش، مردمی خدای ترس و فروتن به جستجوی كارشان برگزین تا احوالشان را به تو باز گویند، پس- آن گاه- در باره آنان چنان كن كه روزی كه به دیدار پروردگار سبحان می‏رسی، عذر توانی داشت.
همانا كه این گروه از توده مردم، به انصاف و داد نیازمندتر از دگرانند. با یتیمان و سالخوردگان كه بی وسیلت معاشند و روی سؤال ندارند، مهربان باش تا در پیشگاه خدای ادای حق هر یك از آنان را عذری بجا داشته باشی» .
        
   
   
           
            

نظرات() 



buy cialis with no prescription
چهارشنبه 11 مهر 1397 04:55 ق.ظ

Effectively spoken truly. !
warnings for cialis sialis we like it cialis soft gel cialis tablets opinioni cialis generico cialis y deporte legalidad de comprar cialis cost of cialis cvs are there generic cialis cialis for daily use
buy cialis uk
دوشنبه 9 مهر 1397 03:49 ق.ظ

Regards. Loads of forum posts!

click here cialis daily uk canadian drugs generic cialis canada discount drugs cialis cilas cialis australia org 5 mg cialis pharmacie en ligne enter site 20 mg cialis cost cialis dosage cialis professional from usa estudios de cialis genricos
canadian online pharmacies reviews
یکشنبه 1 مهر 1397 06:11 ق.ظ

You explained it perfectly.
canadian discount pharmacies in canada best canadian pharmacies online canadian online pharmacies online drug store canadian pharmaceuticals companies trust pharmacy of canada canadian pharmacy uk delivery most reliable canadian pharmacies buy viagrow pro canadian prescription drugstore
canadianpharmacyonli.com
چهارشنبه 14 شهریور 1397 10:41 ق.ظ

Nicely put. Kudos.
canadian pharmacy no prescription canadian pharmacy viagra canadian pharmaceuticals companies online pharmacies mexico canadian prescriptions online serc 24 mg discount canadian pharmacies canadian drugstore canada medications information canadian drugstore drugstore online shopping reviews
honest place to buy viagra
سه شنبه 13 شهریور 1397 01:36 ب.ظ

Amazing plenty of great information!
sildenafil price uk price of viagra tablets online cheap viagra get a prescription online for viagra viagra buy viagra sildenafil buy online how can i order viagra buy viagra pfizer buy viagra usa online buying viagra online forum
http://cialisonli.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 11:02 ق.ظ

You have made your point.
buy cialis cheap 10 mg cialis 20mg cialis 10mg prix pharmaci low cost cialis 20mg effetti del cialis cialis generico postepay i recommend cialis generico i recommend cialis generico cialis savings card generico cialis mexico
viagrayosale.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 07:14 ب.ظ

Amazing data. Kudos!
cialis tablets cost of cialis cvs cialis super kamagra brand cialis generic cialis 100mg suppliers cialis prezzo di mercato when will generic cialis be available costo in farmacia cialis what is cialis cialis 5 mg para diabeticos
http://viabiovit.com/viagra-50-oder-100-mg.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 07:25 ق.ظ

Seriously lots of fantastic material.
get a prescription for viagra online viagra for sale online how to buy generic viagra where do you buy viagra buy viagra cheapest how do i buy viagra buy viagra without consultation uk uk online viagra sildenafil without prescription uk buy viagra onlines
babecolate.com/cialis-50-mg-soft-tab.html
دوشنبه 22 مرداد 1397 11:03 ب.ظ

Cheers, I value it!
overnight cialis tadalafil cialis para que sirve generic cialis pro cialis mit grapefruitsaft discount cialis cialis tablets for sale how much does a cialis cost online cialis cialis 5 effetti collaterali cost of cialis cvs
Buy cialis online
دوشنبه 7 خرداد 1397 11:22 ق.ظ

Whoa many of helpful data!
acheter cialis kamagra are there generic cialis tadalafil cialis 20 mg cost achat cialis en europe miglior cialis generico cialis cipla best buy cheap cialis order generic cialis online cialis 20mg prix en pharmacie
Viagra uk
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 06:55 ق.ظ

Very well spoken genuinely! .
buy generic viagra cheap generic viagra online usa how to find viagra online viagra order uk buy viagra how to buy real viagra where can i buy viagra safely online order viagra online uk prices for viagra buy sildenafil viagra
Buy cialis online
شنبه 18 فروردین 1397 04:26 ب.ظ

Thanks a lot. I appreciate this!
cialis australia org order generic cialis online cialis billig cialis wir preise cialis australian price we choice cialis pfizer india buy online cialis 5mg cialis daily interactions for cialis cialis name brand cheap
Online cialis
شنبه 4 فروردین 1397 08:15 ب.ظ

Beneficial material. Kudos!
cialis 5 mg para diabeticos non 5 mg cialis generici cialis para que sirve viagra vs cialis costo in farmacia cialis cialis without a doctor's prescription cialis for sale in europa achat cialis en itali acquistare cialis internet cialis authentique suisse
Buy cialis online
پنجشنبه 2 فروردین 1397 06:47 ق.ظ

You said it perfectly..
the best choice cialis woman tadalafil cialis 20 mg cialis price thailand cialis daily free cialis cuanto cuesta cialis yaho cialis australia org cialis 20mg generic cialis soft gels
cam4 tokens hack key
دوشنبه 6 آذر 1396 05:58 ب.ظ
من واقعا از طراحی و طرح وبلاگ خودم لذت می برم.
این بسیار آسان است در چشم که باعث می شود آن را بسیار
برای لذت بردن از من لذت بخش تر است. آیا استخدام کردی
یک توسعه دهنده برای ایجاد تم خود را؟ کار فوق العاده!
ask a psychic
جمعه 12 آبان 1396 08:40 ب.ظ
I’m not that much of a online reader to be honest but your blogs
really nice, keep it up! I'll go ahead and bookmark your website to come back later.
Many thanks
Bert
جمعه 16 تیر 1396 07:22 ب.ظ
I love what you guys are usually up too. This sort of clever work and coverage!
Keep up the wonderful works guys I've incorporated you guys
to our blogroll.
std testing near me
سه شنبه 26 اردیبهشت 1396 05:21 ق.ظ
core از خود نوشتن در حالی که ظاهر شدن دلنشین اصل
آیا واقعا حل و فصل کاملا با من پس از برخی از زمان.

جایی درون پاراگراف شما در واقع قادر به من مؤمن متاسفانه تنها برای
while. من این مشکل خود را با جهش در مفروضات و یک خواهد را خوب به کمک پر کسانی که
شکاف. در صورتی که شما در واقع که می توانید انجام من می
قطعا تا پایان تحت تاثیر قرار داد.
Melissa
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:41 ق.ظ
I don't even know how I stopped up right here, however I thought this put up was great.
I don't know who you might be but definitely you are going to a well-known blogger if you happen to are not already.
Cheers!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر