تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - رابطه مردم و حكومت از دیدگاه نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

رابطه مردم و حكومت از دیدگاه نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی


حسین رزمجو     
از نظرگاه امام علی علیه السلام و نهج البلاغه شریفش كه خود تالی قرآن مجید، و عصاره‏ای است از معارف و تعلیمات حیات بخش اسلام، همچنان كه اراده لا یزال خداوندی و حاكمیّت مطلق باری تعالی بر كلیّه كائنات و در سراسر عالم وجود جاری و نافذ می‏باشد، این اراده بر جهان بشری نیز كه جزئی از جهان است حكمروائی تام دارد و بنا بر آیات مباركات: إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ یَقُصُّ الْحَقَّ وَ هُوَ خَیْرُ الْفاصِلِینَ. و: ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْماءً سَمَّیْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ بِها مِنْ سُلْطانٍ إِنِ الْحُكْمُ. و یا مضامینی چون:... ذلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِیَ. و: وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ ... أَلا لَهُ الْحُكْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ و...
حاكمیّت تنها از ان خداوند است و فرمانروائی به ذات پاكی اختصاص دارد كه به منظور انتظام جوامع انسانی و هدایت و بهروزی فرزندان آدم- مجموعه قوانین و احكامی را از طریق وحی به پیامبران أولو العزمش نازل فرموده و آئین حكومت بر مردم را به آنان آموخته است، تا به یاری كتاب و میزان، پاسدار عدالت باشند، چنانكه فرماید: لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِیزانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ. حاكمان به حق و والیان سزاوار، در مكتب نهج البلاغه، پس از خداوند- احكم الحاكمین- پیامبران‏اند كه به تعبیر حضرت علی (ع): «اصطفی سبحانه من ولده (آدم) انبیاء أخذ علی الوحی میثاقهم و علی تبلیغ الرّسالهٔ امانتهم». «خداوند متعال از میان فرزندان آدم علیه السلام پیامبرانی برگزید و از طریق وحی از ایشان برای تبلیغ رسالت و امانت، عهد و پیمان گرفت.» و پس از خاتم پیامبران (ص) أئمه هدی علیهم السلام هستند و در زمان غیبت امام زمان (عج) نیز سرپرستی مردم و حكومت از آن والیان فقیه و علمای عادل و بصیری است كه فكر و اراده‏شان كلا در جهت رضای خداوند و اجرای دقیق فرمانهای او و پاسداری از قوانین و حدود شرع مبین به كار می‏رود. از خطوط برجسته چهره معنوی این والیان راستین كه در اصطلاح نهج البلاغه، «امیر مؤمنان» و یا «امام» نام دارند، این است كه: الإمام: یحلّ حلال اللّه و یحرّم حرام اللّه و یقیم حدود اللّه و یذبّ عن دین اللّه و یدعوا إلی سبیل ربّه بالحكمهٔ و الموعظهٔ الحسنهٔ و الحجّهٔ البالغهٔ الإمام: كالشّمس الطالعهٔ المجلّلهٔ بنورها للعالم،... الإمام: السّحاب الماطر و الغیث الهاطل و الشّمس المضیئهٔ و السّماء الظّلیلهٔ و الأرض البسیطهٔ و العین الغزیرهٔ...
▪ الإمام: أمین اللّه فی خلقه و حجّته علی عباده و خلیفته فی بلاده و الدّاعی إلی اللّه و الذّابّ عن حرم اللّه.
▪ الإمام: المطهّر من الذّنوب و المبرّء عن العیوب، المخصوص بالعلم، الموسوم بالحلم، نظام الدّین و عزّ المسلمین و غیظ المنافقین و بوار الكافرین.
▪ الإمام: واحد دهره، لا یدانیه أحد و لا له مثل و لا نظیر...». «امام: روا و ناروا را مشخص و بیان می‏كند و حدود آنها را بر پا می‏دارد، و از آئین خداوندی پاسداری می‏نماید و با دانش و پند نیكو و برهان رسا، مردم را به راه خدا فرا می‏خواند.
▪ امام: همانند آفتابی بر آینده و شكوهمند است كه بر جهان پرتو افكند.
▪ امام: چونان ابری است بارنده و بارانی سیل آسا و خورشیدی فروزان و آسمانی سایه بخش و زمینی گسترده و چشمه‏ای است جوشنده... امام: امین خدای عزّ و جّل است در میان خلق او و حجت پروردگار است بر بندگانش و جانشین اوست بر زمین و دعوت كننده به سوی خدا و حافظ حقوق الهی است.
▪ امام: كسی است كه از گناهان پاك و از عیوب بركنار و به دانش مخصوص و به حلم و بردباری موسوم است. او موجب نظم دین و عزتّ مسلمین و خشم منافقان و هلاك كافران است.
▪ امام: یگانه روزگار خود است، كسی با او برابر نیست، و نظیر و مانندی ندارد...» در سازمان جامعه اسلامی و نظام حكومتی كه مورد تأیید نهج البلاغه می‏باشد، نوع ارتباط هیئت حاكمه با مردم، كه سرپرستیشان با امام یا والی فقیه دادگر متقی است، از نوع رابطه شبان و رمه گوسفندان یا راعی و رعیت به مفهوم پست و ناپسندی كه این كلمات تدریجا در زبان فارسی یافته‏اند و خصوصا در نظام حكومتهای ستم شاهی و استبدادی بر آن تكیه شده است، نظیر مضمونی كه در این بیت آمده:
كه او چون شبان است و ما گوسفند
دگر ما زمین، او سپهر بلند
و شبان برای پادشاه، و گوسفند برای مردم و نیز آسمان به جای فرمانروا و زمین برای رعیت به كار رفته، نیست بلكه، نوع رابطه حكمران جامعه اسلامی با قاطبه مسلمانان، رابطه پدری مهربان و دلسوز و والدینی دانا و مسئول، با فرزندان، و دیگر اعضای خانواده آنهاست: «الإمام الانیس الرفیق و الوالد الشفیق و الاخ الشقیق و الّام البرّهٔ بالولد الصّغیر...»، امام، چونان همدمی است مهربان و پدری دلسوز و برادری اصلی (برادر ابی و امی) و مادری دلسوز به فرزند كوچك خود) زیرا در نوع رابطه چوپان با رمه كه احیانا مراقبت و هدایت و پاسداری گوسفندان از خطراتی چون سرما و گرما و گرگ، ملحوظ نظر شبان می‏باشد، وجوه افتراقی مانند: خردمندی و مالك الرقاب بودن چوپان و بی شعوری گوسفندان و سر در پیش و پوزه در زمین داشتن آنان و اسیروار به هر جهتی رانده شدن و بی ارادگی گله و نظایر آن وجود دارد كه، مآلا این دو- یا حاكم و محكوم- را از هم جدا می‏كند. و بر این قیاس، در جامعه‏ای كه حكومتش استبدادی است و حاكم به عنوان خدایگان و چوپان رمه ملت و در مقام سپهر بلند توجیه می‏شود و مردم به منزله گوسفند و در درجه فرودین زمین پست قرار می‏گیرد، طبعا كلیه آحاد ملت در معرض استثمار حاكم، و محكوم تمایلات شخصی او واقع می‏شوند، در حالی كه در نظام حكومت راستین اسلامی كه روابط هیئت حاكمه با مردم از نوع ارتباط پدر و فرزندی است، چون پدر و فرزندان، هر دو موجوداتی عاقل و مختار و آزاد بوده و توده مردمان «عیال اللّه» اند و مؤمنان برادران و خواهران یكدیگرند كه إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌٔ و كلا اعضای یك خانواده محسوب می‏شوند، لزوما طرز برخورد هیئت حاكمه با افراد ملت، مشفقانه، انسانی و شرافتمندانه است و به مصداق توصیه امام علی (ع) كه فرمود: «و لا تكن عبد غیرك و قد جعلك اللّه حرّا» در چنین نظام اجتماعی، مردم آزاد و مستقل و متكی به خود پرورده می‏شوند و در پناه حكومت عادلانه الهی كه خدمت‏گزار صدیق آنهاست، با برخورداری از موهبت برادری و تساوی حقوق و پشتوانه عاطفی شعارهای اسلامی ارزنده‏ای نظیر: «النّاس كلهّم سواء كأسنان المشط» (همه مردم مانند دانه‏های یك شانه، از لحاظ حقوق برابر و مساوی‏اند) به زندگی سعادتمندانه‏ای كه توأم با اعتماد و اطمینان به هیئت حاكمه است می‏رسند.
مؤید وجود این نوع رابطه، میان حاكم جامعه اسلامی و مردم، توصیه‏های مستمری نظیر این عبارات است كه حضرت علی (ع) ضمن نامه‏ها، خطبه‏ها و فرمانهای خود در نهج البلاغه به عاملان و استانداران خویش خاطرنشان فرموده است.
«ثمّ تفقد من امورهم ما یتفقُد الوالدان من ولدهما » «به امور مردم همانند پدر و مادری كه به وضع فرزندانشان رسیدگی می‏كنند، رسیدگی نما» «و اشعر قلبك الرّحمهٔ للّرعیّهٔ و المحبّهٔ لهم و اللّطف بهم و لا تكوننّ علیهم سبعا ضاریا تغتنم أكلهم فإنّهم صنفان: امّا أخ لك فی الدّین، او نظیر لك فی الخلق، یفرط منهم الزّلل و تعرض لهم العلل و یؤتی علی أیدیهم فی العمد و الخطاء فأعطهم من عفوك و صفحك مثل الذّی تحبّ أن یعطیك اللّه من عفوه و صفحه، فإنّك فوقهم و والی الأمر علیك فوقك، و اللّه فوق من ولّاك» «دلت را سراپرده محبت توده مردم كن، بر آنان مهر ورز و با آنان نرم باش. مبادا كه چون درنده‏ای شكار افكن به خونریختن آنان پردازی، چه آنان بر دو گروهند: یا در دین با تو برادرند یا در آفرینش با تو برابر، امّا از آنان لغزش سر می‏زند و بیماریهای روانی بر آنان عارض می‏گردد و خواه ناخواه به ناروا دست می‏زنند، پس آنسان كه دوست می‏داری خدای بر تو ببخشاید و از گناهانت در گذرد، تو نیز بر آنان ببخشای و از خطاهاشان در گذر، چه تو زبردست و سر پرست آنانی و آن كس كه ترا بر آنان‏ فرمانروائی داده، زیر دست توست.» «و اعلم أنّه لیس شی‏ء بأدعی الی حسن ظنّ راع برعیّته من احسانه الیهم و تخفیفه المئونات علیهم.» «بدان كه هیچ چیز، حسن ظن فرمانگزار را به توده مردم چنان بر نمی‏انگیزد كه احسان او به آنان و سبكبار ساختن آنان».
«فلا تشخص همّك عنهم و لا تصعّر خدّك لهم و تفقّد امور من لا یصل الیك منهم ممّن تقتحمه العیون و تحقره الرّجال. ففرّغ لأولئك من أهل الخشیهٔ و التواضع فلیرفع الیك أمورهم ثمّ اعمل فیهم بالاعذار الی اللّه یوم تلقاه، فإنّ هؤلاء من بین الرّعیّهٔ احوج الی إلانصاف من غیرهم و كل فاعذر الی اللّه فی تأدیهٔ حقّه الیه و تعهّد أهل الیتم و ذوی الرّقهٔ فی السّنّ ممّن لا حیلهٔ له و لا ینصب للمسألهٔ نفسه...».
«و نباید كه مردم را اندك مایه شماری و از نظر دور داری و روی از آنان بگردانی، حال آن گروه را كه دستشان به دامان تو نمی‏رسد و مردم از آنان روی می‏گردانند و تحقیرشان می‏كنند، بازپرس، از معتمدان خویش، مردمی خدای ترس و فروتن به جستجوی كارشان برگزین تا احوالشان را به تو باز گویند، پس- آن گاه- در باره آنان چنان كن كه روزی كه به دیدار پروردگار سبحان می‏رسی، عذر توانی داشت.
همانا كه این گروه از توده مردم، به انصاف و داد نیازمندتر از دگرانند. با یتیمان و سالخوردگان كه بی وسیلت معاشند و روی سؤال ندارند، مهربان باش تا در پیشگاه خدای ادای حق هر یك از آنان را عذری بجا داشته باشی» .
        
   
   
           
            

نظرات() 



http://evbergo.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 10:41 ب.ظ

Really tons of excellent tips!
only here cialis pills cialis wir preise cialis online generic cialis cialis uk cialis price thailand cuanto cuesta cialis yaho we use it 50 mg cialis dose cialis rezeptfrei low dose cialis blood pressure
http://hoobalou.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 07:19 ق.ظ

Truly all kinds of terrific info.
cialis arginine interactio cialis kaufen we like it cialis price cialis generika in deutschland kaufen we use it cialis online store order generic cialis online cialis online tarif cialis france buy original cialis female cialis no prescription
http://baucemi.strikingly.com/
شنبه 1 تیر 1398 03:29 ب.ظ

Nicely put, Cheers!
achat cialis en suisse cialis 5 mg buy cialis 5 mg effetti collateral bulk cialis click now buy cialis brand cialis online canadian cialis pastillas cialis y alcoho tadalafil 5mg generic for cialis
http://slathcontwed.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 10:57 ب.ظ

Very good data. Appreciate it.
tadalafil tablets cialis per paypa free generic cialis cialis 20 mg cut in half tadalafil tablets acquisto online cialis cialis generico postepay cialis lowest price cialis canadian drugs cialis pills price each
http://lilipa.strikingly.com/
جمعه 31 خرداد 1398 07:09 ق.ظ

Awesome info. With thanks!
only best offers 100mg cialis cialis coupons printable click now buy cialis brand cialis lowest price cialis rckenschmerzen how to buy cialis online usa cialis super kamagra cialis reviews free generic cialis cialis para que sirve
Buy cialis
پنجشنبه 30 خرداد 1398 02:00 ب.ظ

Truly loads of excellent information!
recommended site cialis kanada viagra vs cialis vs levitra cialis efficacit acquisto online cialis cialis tablets australia only now cialis for sale in us cialis arginine interactio fast cialis online acheter du cialis a geneve cialis generika in deutschland kaufen
http://humeapy.strikingly.com/
چهارشنبه 29 خرداد 1398 08:07 ب.ظ

Wow loads of fantastic knowledge.
cialis price thailand cialis 5mg prix cialis super acti cialis ahumada cialis alternative cialis taglich effetti del cialis cialis in sconto precios cialis peru cialis rezeptfrei
can you buy cialis online no prescription
چهارشنبه 29 خرداد 1398 03:56 ق.ظ

Nicely put. Many thanks.
cialis for sale acheter cialis kamagra no prescription cialis cheap cialis lilly tadalafi cialis e hiv cialis wir preise cialis 5mg billiger cialis 5mg billiger prices for cialis 50mg acheter cialis meilleur pri
cialis professional sale
سه شنبه 28 خرداد 1398 05:09 ق.ظ

Kudos! Ample forum posts!

cialis 10 doctissimo cialis efficacit safe site to buy cialis online generic cialis in vietnam cialis generic availability price cialis best cialis sans ordonnance cialis preise schweiz tadalafil tablets generic cialis 20mg uk
http://meoglobac.strikingly.com/
دوشنبه 27 خرداد 1398 02:12 ب.ظ

Kudos. I like it!
cialis authentique suisse cialis 20mg preis cf cialis 05 cialis bula comprar cialis navarr cialis kaufen generic cialis levitra female cialis no prescription get cheap cialis comprar cialis 10 espa241a
Cialis pills
یکشنبه 26 خرداد 1398 11:58 ب.ظ

You explained that perfectly!
cialis prices in england effetti del cialis click here take cialis 40 mg cialis what if i take viagra cialis levitra generic cialis at the pharmacy the best site cialis tablets cialis generika how to buy cialis online usa acheter cialis kamagra
cialis over the counter at walmart reviews
یکشنبه 26 خرداد 1398 09:44 ق.ظ

You said that terrifically.
where do you buy cialis cialis generico click here cialis daily uk non 5 mg cialis generici what is cialis cialis 20 mg cost costo in farmacia cialis cialis 30 day trial coupon effetti del cialis what is cialis
tadalafil generic
شنبه 25 خرداد 1398 08:03 ب.ظ

You mentioned this exceptionally well.
the best choice cialis woman only now cialis 20 mg cialis 30 day trial coupon prezzo cialis a buon mercato comprar cialis 10 espa241a cialis dosage recommendations cialis sicuro in linea cialis 50 mg soft tab cialis taglich cialis 20 mg cost
http://reicuddho.strikingly.com/
شنبه 25 خرداد 1398 05:55 ق.ظ

Terrific data. Kudos!
cialis therapie enter site very cheap cialis cialis taglich generic cialis in vietnam cialis ahumada price cialis per pill does cialis cause gout cialis 5 mg para diabeticos cialis daily reviews buy generic cialis
http://buepcinde.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 03:48 ب.ظ

You actually expressed that superbly.
cialis for sale cialis kaufen costo in farmacia cialis cialis en 24 hora tadalafil tablets sialis cialis kaufen bankberweisung cialis 20 mg cut in half tadalafil generic cialis lilly tadalafi
http://downprosim.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 01:21 ق.ظ

Nicely put. Appreciate it.
cialis prices we like it safe cheap cialis purchase once a day cialis rx cialis para comprar cialis generika cialis 05 we like it safe cheap cialis we use it cialis online store cialis herbs pastillas cialis y alcoho
http://reddiri.strikingly.com/
پنجشنبه 23 خرداد 1398 11:42 ق.ظ

You actually mentioned this very well!
brand cialis generic cialis reviews viagra vs cialis vs levitra interactions for cialis usa cialis online cialis 5 mg funziona cialis online cialis baratos compran uk cialis canada cialis herbs
http://leilawbre.strikingly.com/
چهارشنبه 22 خرداد 1398 09:40 ب.ظ

You've made your position pretty well.!
cialis daily dose generic cialis 20mg prix en pharmacie cialis lowest price legalidad de comprar cialis buy online cialis 5mg cialis prezzo al pubblico generic cialis 20mg uk cialis official site cialis daily new zealand cialis diario compra
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 10:05 ب.ظ

You actually mentioned that perfectly.
low cost cialis 20mg cialis sans ordonnance cialis super kamagra free generic cialis tadalafil 10 mg cialis arginine interactio price cialis best cialis therapie tadalafil generic cialis cipla best buy
cialisvie.com
یکشنبه 19 خرداد 1398 04:18 ب.ظ

You said it nicely.!
free cialis cialis 5 mg schweiz cialis mit grapefruitsaft cialis cipla best buy buy cialis cheap 10 mg cialis lowest price generic cialis levitra callus cialis ahumada cialis vs viagra
http://cialisvie.com/
شنبه 18 خرداد 1398 10:41 ق.ظ

Incredible plenty of terrific information.
compare prices cialis uk cialis pills boards cialis professional from usa free cialis generic cialis callus viagra vs cialis precios de cialis generico cialis generico lilly cialis purchasing
http://www.michelemerlin.fr/joomla1.5/
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:26 ق.ظ
確認してから銀行振り込みで支払い-スーパーブランドコピー代引き対応-スーパーコピー腕時計代引き安全-ブランドコピー財布代引き-スーパー
http://montel.nsk.ru
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:25 ق.ظ
ブランドコピー時計
http://www.siv-marsens.ch/node/146
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:24 ق.ظ
手触りも同じである。当店スーパーコピーブランド商品とともに、高品質と安心をお届けいたします!
http://canadianorderpharmacy.com/
شنبه 24 فروردین 1398 04:57 ق.ظ

You actually stated it perfectly!
drugs for sale deep web trust pharmacy of canada northwest pharmacies buy viagra usa drugs for sale in mexico canada online pharmacies buy viagrow canada online pharmacies reviews canadian pharmaceuticals online canadian mail order pharmacies
Cialis online
جمعه 16 آذر 1397 10:29 ق.ظ

Perfectly voiced really. !
we recommend cheapest cialis india cialis 100mg cost prix de cialis cialis 5 mg buy cialis generico en mexico cialis generico dosagem ideal cialis generic cialis with dapoxetine cialis generico 5 mg cialis pharmacie en ligne
buy tadalafil
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:18 ب.ظ

Wow all kinds of useful info!
cialis daily new zealand buy generic cialis wow cialis 20 cialis 30 day trial coupon cialis daily new zealand cialis 20mg we recommend cialis best buy cialis patent expiration cost of cialis per pill cialis flussig
Buy cialis online
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:25 ب.ظ

Fantastic content. Regards!
cialis herbs look here cialis order on line when can i take another cialis cialis with 2 days delivery cialis soft tabs for sale cialis uk next day how much does a cialis cost canadian cialis warnings for cialis rx cialis para comprar
Cialis canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:41 ق.ظ

Wonderful content, Thanks a lot!
we use it 50 mg cialis dose cialis online napol click here to buy cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne we recommend cheapest cialis click now buy cialis brand cialis coupons we recommend cheapest cialis online cialis cialis canada
buy cialis medication
سه شنبه 13 آذر 1397 06:24 ب.ظ

You actually mentioned this fantastically.
cialis patent expiration cialis baratos compran uk cialis en 24 hora cialis prezzo in linea basso legalidad de comprar cialis cialis generico tadalafil 20mg order a sample of cialis generic for cialis cialis 5 mg effetti collateral
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30