تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - اخلاق در نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

اخلاق در نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی


آیت الله مشکینی



سپاس خداى عظیم را که به ما وجود، عنایت کرد و نعمت عقل و خرد، مرحمت فرمود. سپاس او را که به ما نعمت ایمان داد. و درود ما به روان انبیاء بزرگ الهى، رابطین بین الله و مخلوق. و درود به روان پاک شهداى تاریخ، از اولین شهید تا شهداى امروز و این ساعت. درود به رهبر کبیر انقلاب و درود بر ملت شریف ایران.

سخن گفتن در اطراف کتابى مانند نهج البلاغه انسانى عظیم، همانند امیر المؤمنین على (ع)، خاصه براى فردى مثل بنده، کار مشکلى است. لکن براى این که فتخار حضور در جلسه منتسب به آن مولا را داشته باشم، حاضر شدم.

موضوع صحبت ما «اخلاق در نهج البلاغه» است. این جمله بدین معناست که بگوییم این کتاب شریف یا صاحب این کتاب راجع به «اخلاق» و «علم اخلاق» چه نظرى دارد، و آیا در این کتاب، راجع به «اخلاق» صحبتى شده است یا نه، و این کتاب توجه به علم «اخلاق» دارد یا نه و اگر این کتاب ناظر به «اخلاق» است، در چه حدودى راجع به این علم یا این موضوع سخن گفته است. تشخیص این معنا که این کتاب، در باره «اخلاق» چه گفته، ابتداء توقف دارد به این که معناى اخلاق را به نحو اجمال تصور کنیم، و از این تصور، تصدیق این معنا که این کتاب در باره «اخلاق» چه نظر دارد، روشن مى‏شود.

اخلاق، جمع «خلق» است. روان انسان، حالات و ملکاتى دارد و اخلاق‏عبارت از «ملکات روان» است. تشخیص اخلاق، توقف دارد به این که سه موضوع را انسان تصور کند: «روان»، «اخلاق» و «غرض». «روان» انسان، عبارت است از روح انسانى. ابتدا باید به نحو اجمال، سخنى از روان گفته شود و سپس از مفهوم اخلاق که عارض بر «روان» است و آن گاه در این که این عوارض بر این موضوع چه نتایجى دارد. این سه جمله را اگر بتوانم عرضه بدارم، توجه کتاب نهج البلاغه به اخلاق، روشن خواهد شد.

انسان، داراى روانى است. من و شما داراى جوهره‏اى هستیم غیر از جسم، به نام «روان» که در کتاب الهى و در اخبارى که به دست ما رسیده، در باب آن، سخن گفته شده است. گاهى از این جوهره، تعبیر به «روح» شده، تعبیر به «نفس» شده، تعبیر به «قلب» شده، تعبیر به «صدر» شده و تعبیر به «عقل» شده است. یعنى «روان» شما و روح شما پنج تا اسم دارد.

این «روان» شما را گاهى «روح» مى‏گویند، به این تناسب که بدن شما را او زنده نگه داشته و او سبب حیات بدن شماست. پس او «روح» است: «لانّ الرّوح ما به الحیاة الشّیى».

روان شما یک نام دیگرش «نفس» است. شما همان «روان» اید. حقیقت شما عبارت از «روان» شماست. شما آن «روان» تان هستید و آن «روان» شمایید.

نفس عبارت از حقیقت شی‏ء است. حقیقت شما همان «روان» شما است. و وقتى که آن حقیقت پیدا شد، شما پیدا شده‏اید و تا آن حقیقت باقى است، شما باقى خواهید بود. فلذا روان شما گر چه ازلى نیست ولى ابدى هست، ازلى نیست، یعنى از اوّل آن وقتى که خدا هست، روان شما نیست. خداوند روان شما را خلق کرده است، روان شما حادث است، اما همین روان شما ابدى و همیشگى است: خُلِقْتُم لِلْبَقاء وَ لا لِلْفَناء.

اى بشر خیال نکن که براى مرگ آفریده شده‏اى تو براى بقا و جاودانگى آفریده شده‏اى. این شما که همیشه هستید، آن روان شماست و الّا این بدن، این لباس چند روزه روان، این لباس را خواهید کند و از این جهان به جهان دیگر خواهید رفت.

آن روان را «نفس» مى‏گویند، زیرا که شما آنید و آن، عین شماست.

این روان را «قلب» نیز مى‏گویند. یکى از نام‏هاى روان شما قلب است،

زیرا حرکت شما، سکون شما، قلب و انقلاب شما، و تمام حرکت‏هاى شما معلول آن است. پس اوست که مقلب است، اوست که سرتا پا حرکت است. نام روانتان بدین مناسبت «قلب» است.

یکى از نام‏هاى شما و روان شما «صدر» است، زیرا در حقیقت آن است که در میان سینه شما است، در اینجا، اسم ظرف بر مظروف اطلاق شده است.

یکى از نام‏هاى روان شما «عقل» است. «عقل» به معناى قوّه آمده است، ولى در اینجا به معناى مدرک است. یعنى وقتى شما درک مى‏کنید، مى‏فهمید، قدرت فهم دارید، کلیات را درک مى‏کند، آن روان شماست که درک مى‏کند.

بنا بر این شما جوهره‏اى دارید به نام روان، به نام روح، به نام نفس، به نام قلب، به نام صدر و به نام عقل. آن جوهره اوصافى دارد. تا حال یک بعد از سه بعد اخلاق، عرض شد.

اما این روان شما، بر طبق تحقیق علماى اخلاق، داراى اوصاف و حالات و ملکاتى است. یعنى روان شما چنان است که حالتى و صفتى به سادگى عارض آن مى‏شود و بزودى از بین مى‏رود. مثل این که از کسى خوشتان مى‏آید، ساعت دیگر از او بدتان مى‏آید. حبّ و بغض از حالات روان شماست. برخى از اوصاف روان شما، به نام «حالات» خوانده مى‏شود. اما برخى دیگر «ملکات» است، یعنى همیشه هست.

به این زودى پیدا نمى‏شود و بزودى هم زایل نمى‏شود. این اوصاف پایدار را «ملکات» مى‏گویند. شما روحتان داراى «ملکه» یعنى عوارض دائمى است. این ملکات انسانى است که «اخلاق» نامیده مى‏شود.

علما در باره این ملکات، سخنها گفته‏اند، و ملکات روانى انسان را به چندین قسم، تقسیم کرده‏اند. بعضى از ملکات شما «موروثى» و بعضى «اکتسابى» است.

امام صادق مى‏فرماید: «فمنه موروثى و منه کسبى». این ملکات، برخى طبیعى و فطرى شماست و خداوند این خاصیت و خوى و ملکه را در روان شما قرار داده است. بعضى از صفات شما کسبى است، زحمت مى‏کشید، فعالیت مى‏کنید تا این صفت روانى را پیدا مى‏کنید.

قسم دیگر از ملکات، رذائل و فضائل است. برخى از ملکات شما عبارت از فضائل نفس شماست، جمال روح شماست. زیبائى قیافه روان شما عبارت از فضائل‏اخلاقى است. برخى از ملکات، رذائل است، صفت‏هاى زشت است، قیافه کریه روح است. بحث «اخلاق» عبارت از بحث در همین ملکات است.آیا انسان مى‏تواند اخلاق فاضله را تحصیل کند، ملکات پسندیده را پیدا کند و آیا مى‏تواند ملکات زشت را از خودش دور کند انسان کامل، انسانى است که بکوشد و در خود، ملکات فاضله را ایجاد کند. و آن را که بنحو طبیعى موجود است، تقویت کند. و انسان کامل، انسانى است که بکوشد و آن رذائل را در خود تضعیف کند و تا مى‏تواند از بین ببرد. وقتى که انسان کوشید و به آنجا رسید هر چه ملکه فاضله بود بدست آورد، و هر چه رذائل بود از خود دور کرد، آن جاست که یک انسان ملکوتى مى‏شود و مصداق: «خلیفة اللَّه فى الأرض» مى‏شود انسان مسجود ملائکه مى‏شود، انسان آسمانى مى‏شود، انسانى مى‏شود که در مراحل انسانیت تکامل پیدا کرده است. همین مکارم اخلاق است که اگر انسان بکوشد و آن را کسب کند، مصداق بیان پیامبر بزرگ (ص) مى‏شود که مى‏فرماید: «بعثت لأتمّم مکارم الاخلاق»: من براى این برانگیخته شدم و انبیاء براى این معنا به سوى بشر فرستاده شدند که روان آنها را در اخلاق، تکامل بخشند، ملکات آنها را ملکات فاضله کنند، رذائل را از وجودشان دور کنند، تا آنجا که آنان خلیفه الهى گردند. تصور نشود، تنها جانشین الله، جدّ اعلاى ما، حضرت آدم بود، همه ما جانشین الله مى‏توانیم باشیم، همه ما خلیفة الله مى‏توانیم بشویم. مگر روایت به ما نمى‏گوید: «تخلّقوا باخلاق اللّه و تأدّبوا باداب اللّه.» اى انسان تو والاتر از این هستى که در این دنیا، در این جهان پست بمانى و علاقه‏مند به دنیا گردى. تو باید پرواز کنى، متخلق به اخلاق الهى بشوى.

بالجمله، بعد دوم اخلاق، عبارت از تشخیص ملکات و عبارت از «اخلاق روان» است که این ملکات را تشخیص بدهیم و آنها را کسب کنیم.

بعد سوم «غرض» است، که در ضمن مطالب گذشته «غرض» هم روشن شد. وقتى انسان بتواند ملکات را تشخیص بدهد، رذائلش را دور کرده، فضایلش را به دست بیاورد و انسان کامل شود، غرض اخلاق را عملى کرده است.

بنا بر این، اخلاق، عبارت است از این که توجه به ملکات پیدا کنیم، موضوع ملکات را درک کنیم، غرض از ملکات را درک کنیم. این معناى اخلاق است و نتیجه اخلاق آن است که انسان، یک «انسان کامل» شود.

این مقدمه کوتاهى بود براى این که ابتدا ببینیم اخلاق یعنى چه و بعد از آن ببینیم این کتاب عظیم که نهج البلاغه نامیده مى‏شود، راجع به اخلاق چه نظرى دارد حال به اختصار جواب این سؤال را مى‏گوئیم: وقتى ما به خطبه‏ها، نامه‏ها و حکمت‏هاى متعدد نهج البلاغه نگاه مى‏کنیم، مى‏بینیم که این کتاب عظیم، بخش بزرگى از اخلاق را بیان کرده است. براى این که مدعایم را ثابت کنم جملاتى از نهج البلاغه را به حضورتان عرضه مى‏دارم. این کتاب، اخلاق را مى‏داند چیست و متوجه است. با توجه به آنچه راجع به علم اخلاق و راجع به مسائل اخلاق گفته شد، یکى از امّهات مسائل اخلاق را من عنوان کنم و ببینیم در نهج البلاغه راجع به این موضوع چه سخنى گفته شده است.

در علم «اخلاق» این مطلب هست که انسان اگر بخواهد زحمت بکشد و ملکات فاضله‏اى را که براى روح انسانى تصور مى‏شود، تحصیل کند و ملکات رذیله را از خود دور کند، نیازمند است به این که از حظوظ و لذتهاى بدن خودش چشم پوشى کند تا روحش کمال پیدا کند. توضیح مطلب این است: شما اگر بخواهید یک صفت فاضله را پیدا کنید، صفت شجاعت پیدا کنید، صفت عدالت پیدا کنید، صفت سخاوت پیدا کنید باید مدتها نفستان را در فشار صبر و تزکیه قرار بدهید، از شهوات خوددارى کنید و از حظوظ و راحتیها و لذتها بکاهید تا یک صفت فاضله‏اى را در روحتان ایجاد کنید. و هم چنین باید تا مى‏توانید از هواها و لذتهاى نفسانى خود بکاهید تا یک صفت رذیله‏اى را از خود دور کنید. اصولا پیدا کردن هر یک از صفات فاضله، موقوف است به این که شما از هواهاى خودتان و از لذتهاى خودتان کسر کنید. به دست آوردن کمالات نفسانى، کمال روح و تکامل روح شما توقف دارد به این که از حظوظ بدن و از لذتهاى بدن کسر کنید. و هر چه از این بیشتر کسر کنید، به کمال روحتان بیشتر افزوده‏اید، و اسلام براى این امر، برنامه خاصى درست کرده است.

على (ع) این مطلب عظیم را در دو جمله بیان فرموده است. آن حضرت در ضمن خطبه 183 با یک عبارت رسا و قلیل اللفظ ولى پرمحتوى، این معنا را روشن کرده و مى‏فرماید: خذوا من اجسادکم فجودوا بها على انفسکم.

از اجسادتان بگیرید، از اجسادتان کسر کنید و به روحتان و بر نفستان منت بگذارید و آن را به کمال برسانید.

این جمله رساى على (ع) عبارت از یک موضوع کلى علم اخلاق است: اى انسانى که مى‏خواهى تعالى پیدا کنى: یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلى‏ رَبِّکَ کَدْحاً و خذوُا مِنْ اجْسادِکُم: راه تعالى و تکامل روح این است. باید از جسد بگیرید و به روان بیفزائید. این، خود، یکى از مهمترین مسائل اخلاق است که على (ع) با یک جمله بیان کرده است.

مسئله دیگر این است که گفته‏اند: اگر انسان بخواهد که روحش ترقى پیدا کند، باید به بدن سختى بدهد، به بدن فشار وارد کند. مثال مى‏آورند که روح و بدن انسانى مانند دو کفه ترازو هستند. اگر این کفه پایین بیاید، آن کفه بالا مى‏رود. شدت و فشار بر بدن، تکامل روح مى‏آورد. راحتى بر بدن تنزل روح مى‏آورد، چه انسان مذهبى باشد و چه انسان غیر مذهبى. شما برنامه کار مرتاضین هند را ملاحظه کنید. آنها به بدن ریاضت مى‏دهند تا روحشان آن چنان قوى مى‏شود که فى المثل وقتى از ایران به هند سفر کنید و در برابرشان بایستید، تا شما را دیدند شما را به نام و اسم و لقب یاد مى‏کنند و از خانه و لانه و زندگیتان خبر مى‏دهند. البته اسلام این نوع ریاضت‏ها را تجویز نمى‏کند. اسلام اعمال و ریاضتهاى خاصى را وسیله تزکیه و تکامل نفس انسان مى‏شناسد و مى‏فرماید: وَ انَّما هِىَ نَفْسى اروُضُها بِالتَّقْوى‏ این نفس من است که آن را با تقوى ریاضت مى‏دهم.

یعنى همه ریاضتها و تحمل سختى و فشار براى تکمیل روح، در اسلام امضاء نشده است. بلکه آنچه امضاء شده است، ریاضتهاى خاصى است. انجام واجبات، ریاضت است ترک محرمات، ریاضت است یک قدم بالاتر انجام مستحبات، ریاضت است ترک مکروهات، ریاضت است. على (ع) مى‏فرماید: با تقوى باید بدن و نفس را ریاضت داد تا انسان، مقام کمال مطلوب را پیدا کند.

اینها خصوصیاتى از امّهات مسائل اخلاقى است. على (ع)، در نهج البلاغه، از «صبر»، «رحمت»، «رجاء» و غیره صحبت کرده، و نیز از صفات «کبر»، «حسد»، «بخل»، «جرم» و غیر آن صحبت فرموده است، که اگر دقت کنیم،

مى‏بینیم علماى علم اخلاق- با همه نظریاتى که ابراز کرده‏اند- به نکاتى که على (ع) در ضمن کلماتش بیان کرده متعرض نشده‏اند. خداوند به ما توفیق تخلّق به اخلاق الهى را عطا فرماید.

و السلام علیکم و رحمة الله


نظرات() 



http://viagrawwithoutdoctor.com/
سه شنبه 8 مرداد 1398 12:57 ق.ظ

Fine information. Thank you!
canada rx canadian pharmacies online prescriptions canada drug northwest pharmacies mail order canadian medications, liraglutide pharmacy canada canadian rx world pharmacy canadian viagra trust pharmacy canada canada online pharmacy
Buy cialis online
دوشنبه 3 تیر 1398 06:54 ق.ظ

Appreciate it. Loads of info!

cialis pills cialis 20mg prix en pharmacie the best choice cialis woman only here cialis pills calis we like it cialis soft gel price cialis per pill i recommend cialis generico low cost cialis 20mg overnight cialis tadalafil
buy cialis online usa
یکشنبه 2 تیر 1398 02:54 ب.ظ

You definitely made the point.
deutschland cialis online comprar cialis navarr cialis side effects dangers cialis tablets for sale callus generic cialis in vietnam price cialis per pill cialis per paypa cialis reviews cialis soft tabs for sale
http://fliralle.strikingly.com/
یکشنبه 2 تیر 1398 12:10 ق.ظ

Awesome stuff, Thanks!
cialis generico in farmacia cialis authentique suisse look here cialis order on line compare prices cialis uk venta cialis en espaa generic cialis at the pharmacy warnings for cialis cialis patent expiration cialis for bph tadalafil 10 mg
cialis pills at walmart
جمعه 31 خرداد 1398 03:15 ب.ظ

You revealed it really well!
generic cialis cialis with 2 days delivery cialis lilly tadalafi cialis tablets does cialis cause gout cialis qualitat precios cialis peru generic cialis in vietnam warnings for cialis costo in farmacia cialis
how to purchase cialis without a prescription
چهارشنبه 29 خرداد 1398 12:02 ب.ظ

Awesome postings. Kudos!
buying cialis in colombia buying cialis on internet achat cialis en suisse enter site 20 mg cialis cost tarif cialis france cialis rezeptfrei order generic cialis online where cheapest cialis we like it cialis soft gel acheter cialis meilleur pri
http://nobsilo.strikingly.com/
سه شنبه 28 خرداد 1398 07:39 ب.ظ

Thank you, I like this.
prices for cialis 50mg tadalafil 5mg generic cialis cialis italia gratis cialis coupons printable how to purchase cialis on line buy cialis cheap 10 mg cialis et insomni how to buy cialis online usa side effects of cialis
http://hamssymthou.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 05:32 ب.ظ

Nicely put. Many thanks!
cialis y deporte order cialis from india brand cialis generic cialis generic discount cialis cialis tablets australia tadalafilo cialis taglich cialis rezeptfrei how much does a cialis cost
http://speakedran.strikingly.com/
یکشنبه 26 خرداد 1398 02:54 ق.ظ

Useful postings. Thank you!
free cialis where do you buy cialis cialis 5mg billiger cialis 5 mg funziona tadalafil 20 mg link for you cialis price bulk cialis cialis coupons printable tadalafil 20 mg tadalafil 20 mg
cialis buy online pharmacy
شنبه 25 خرداد 1398 01:06 ب.ظ

You actually explained that exceptionally well!
generic cialis pro cialis arginine interactio interactions for cialis cialis dosage amounts cialis 20mg preis cf cuanto cuesta cialis yaho discount cialis cialis per paypa cialis sicuro in linea cialis 20mg preis cf
http://pyverho.strikingly.com/
جمعه 24 خرداد 1398 10:53 ب.ظ

You actually revealed that really well!
click here take cialis look here cialis order on line we choice free trial of cialis generic cialis review uk tarif cialis france tadalafilo canadian cialis cialis 20mg cialis 20 mg effectiveness cilas
Buy generic cialis
جمعه 24 خرداد 1398 08:41 ق.ظ

Very good posts, Many thanks.
cialis manufacturer coupon what is cialis sialis cost of cialis cvs prezzo cialis a buon mercato cialis 50 mg soft tab only best offers cialis use cialis cipla best buy cialis from canada cialis arginine interactio
cialis rckenschmerzen
پنجشنبه 23 خرداد 1398 06:13 ب.ظ

Wonderful posts. Appreciate it.
cialis generico milano viagra vs cialis cialis 30 day sample cialis 5mg billiger cialis tablets for sale link for you cialis price cialis canada on line prezzo di cialis in bulgaria cialis name brand cheap cialis purchasing
cheap cialis in sydney
پنجشنبه 23 خرداد 1398 04:49 ق.ظ

Cheers, I appreciate it.
cialis prices in england free cialis cialis generika in deutschland kaufen cialis farmacias guadalajara cialis diario compra look here cialis order on line bulk cialis acheter cialis meilleur pri buying cialis on internet sublingual cialis online
precios cialis peru
چهارشنبه 22 خرداد 1398 02:52 ب.ظ

Many thanks! Helpful information.
cialis rezeptfrei sterreich cialis patent expiration cialis generique 5 mg the best choice cialis woman cialis 20mg prix en pharmacie cialis online tadalafil generic acheter cialis meilleur pri generic cialis soft gels comprar cialis 10 espa241a
http://cialisvie.com/
دوشنبه 20 خرداد 1398 07:30 ق.ظ

Superb knowledge. With thanks.
viagra vs cialis miglior cialis generico where to buy cialis in ontario buying cialis in colombia wow cialis tadalafil 100mg generic cialis buy cialis cheap 10 mg cialis from canada buy cialis online legal walgreens price for cialis
http://cialisvie.com/
یکشنبه 19 خرداد 1398 01:34 ق.ظ

You actually stated that wonderfully.
cialis generika in deutschland kaufen cialis prices when can i take another cialis legalidad de comprar cialis acquistare cialis internet cialis en 24 hora the best choice cialis woman cialis generique how do cialis pills work cialis for bph
cialisvie.com
جمعه 17 خرداد 1398 08:13 ب.ظ

Thank you, Excellent information.
canada discount drugs cialis cialis generic tadalafil buy cialis coupon achat cialis en itali prix de cialis rx cialis para comprar canadian cialis cialis 100mg suppliers cialis australia org cialis prezzo di mercato
https://www.nederlandinn.nl/contact/
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:26 ق.ظ
日本ロレックス時計コピー専門店
https://librodepoesia.com/producto/siempre-conmigo-_lirika_/
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:25 ق.ظ
スーパーコピーブランド
http://rondresselphotography.com/blog/
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:25 ق.ظ
スーパーコピー財布の最高級品ブランドコピー財布を専門に取り扱うルイヴィトン財布コピー,シャネル財布コピー
http://a2ethics.org/about
چهارشنبه 4 اردیبهشت 1398 06:24 ق.ظ
グッチiPhone7ケースブランド
Buy generic cialis
جمعه 16 آذر 1397 01:10 ق.ظ

You expressed that very well!
online cialis cialis 20 mg cost il cialis quanto costa walgreens price for cialis precios de cialis generico what is cialis if a woman takes a mans cialis cialis qualitat cialis australia org cialis 5mg billiger
buy cialis online cheap
پنجشنبه 15 آذر 1397 05:42 ق.ظ

Regards, An abundance of tips!

we use it cialis online store prezzo di cialis in bulgaria buy original cialis cialis efficacit cialis 30 day trial coupon 5 mg cialis coupon printable generic low dose cialis generic cialis in vietnam cialis dosage amounts cialis online
Cialis generic
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:34 ق.ظ

Whoa lots of helpful advice!
cialis 5 effetti collaterali buy generic cialis buy online cialis 5mg cost of cialis cvs buy online cialis 5mg cialis 100 mg 30 tablet viagra vs cialis vs levitra low cost cialis 20mg deutschland cialis online prescription doctor cialis
buy cialis usa
چهارشنبه 14 آذر 1397 12:08 ق.ظ

Wow quite a lot of wonderful advice.
online cialis cialis daily reviews cialis online cialis kaufen wo cialis purchasing cialis for daily use cialis kaufen wo cialis pills in singapore cialis 05 recommended site cialis kanada
Buy generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 01:09 ب.ظ

Useful tips. Thank you.
generic cialis at walmart cialis dosage amounts cialis generisches kanada buying cialis in colombia tarif cialis france buy cialis online nz achat cialis en suisse viagra vs cialis buy cialis miglior cialis generico
Cialis pills
سه شنبه 13 آذر 1397 01:39 ق.ظ

With thanks. Good stuff!
generic cialis tadalafil buy cialis online legal safe dosage for cialis cialis tadalafil buy cheap cialis in uk cialis dosage recommendations cialis australia org tadalafil tablets online cialis tadalafil 20 mg
Cialis canada
دوشنبه 12 آذر 1397 12:38 ب.ظ

Superb data. Cheers.
cialis prezzo di mercato discount cialis dose size of cialis cialis prices walgreens price for cialis buy cialis cheap 10 mg cialis 5mg billiger cialis authentique suisse enter site very cheap cialis acquistare cialis internet
buy tadalafil
دوشنبه 12 آذر 1397 01:20 ق.ظ

Superb content. Thanks!
cialis kaufen cipla cialis online walgreens price for cialis tadalafil 10 mg buy cheap cialis in uk low cost cialis 20mg buy cheap cialis in uk purchasing cialis on the internet only here cialis pills chinese cialis 50 mg
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30