تبلیغات
سرای مقالات نهج البلاغه - مهدویت از دیدگاه نهج البلاغه
یکشنبه 20 بهمن 1387

مهدویت از دیدگاه نهج البلاغه

• نوشته شده توسط: سید محمد حسن محمدی



پیشگفتار

امام شناسی و التزام به پیروی از مقام امامت، و ضرورت وجود یك رهبر اسلامی در هر زمان كه دارای همة شرایط رهبری باشد؛ تنها ویژه شیعه و یك گروه خاص نبوده، بلكه واقعیتی است كه ریشة عمیق اسلامی دارد و مسلمانان با انواع فرقه‌ها و مذاهب عقیدتی و فقهی، همه به آن معتقد بوده و هستند.
اعتقاد به وجود امام در هر عصری، یك واجب الهی است كه پیامبر گرامی اسلام ‌صلی‌ الله ‌علیه ‌و آله و سلم مسئولیت آن را بر دوش همگان نهاده است. آن حضرت انحراف‌گرایان از اعتقاد به امامت را- كه از شناخت امام راستین عصر خود سرباز می‌زنند- جاهلیت‌گرا دانسته، می‌فرماید:
من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیة؛ كسی كه بمیرد و امام زمان خویش را نشناخته باشد مرگ او مانند مرگ افراد دوران جاهلیت است، كه در حال شرك و بت‌پرستی از دنیا رفته‌اند.این حدیث را محدّثان عالی‌مقام شیعه و دانشمندان اهل تسنن از پیامبر‌صلی‌الله‌علیه‌ و آله نقل كرده‌اند و از احادیث متواتر است. ما بخشی از مدارك حدیث را با توضیح مختصری به نظر خوانندگان می‌رسانیم.
این حدیث با دیگر احادیث مشابه آن؛ نشانگر صدور یك فرمان قطعی اسلامی از ناحیه پیامبر است و با صراحت و تأكید، توجه عموم را به دو امر مهم جلب می‌نماید.
1- پیامبر اسلام‌صلی‌ الله علیه و آله با اضافه كردن كلمة امام به كلمة زمان؛ ضرورت وجود امام را در هر عصر و زمانی اعلام فرموده و چنین كلامی جز بر امامان معصوم شیعه كه آخرین آنها حضرت حجة‌بن‌الحسن العسگری‌علیه‌السلام است منطبق نمی‌گردد.
2- از اینكه پیامبر گرامی‌صلی الله علیه و آله با اضافه كردن كلمة‌ میتة به كلمه جاهلیة، مرگ بدون شناخت امام را مرگ جاهلی توصیف نموده؛ معلوم می‌شود كه این امام یك شخص عادی نبوده، بلكه مانند پیامبر از عالی‌ترین درجة علمی و عملی برخوردار، و رابط میان خلق و خالق است كه نشناختن او همچون نشناختن پیامبر، موجب گمراهی خواهد شد.
كسانی كه این نظریه را نپذیرند، برای‌شان بیش از دو راه وجود ندارد:
یا باید اصل حدیث را انكار نمایند؛ در صورتی كه این حدیث –به شرحی كه بعد از این بیان می‌گردد- تردید‌ناپذیر است.
یا آنكه بگویند مقصود هر امام و زمامداری است كه – هرچند با قهر و زور، كودتا و خونریزی و یا با پشت كردن به قرآن و معیارهای اسلامی و انسانی- روی كار آمده باشد. بنابراین افرادی مانند معاویه، یزید، مروان، عبدالملك، منصور دوانیقی، هارون، مأمون و متوكّل امام عصر خود بوده‌اند، و پیامبر‌صلی‌الله‌ علیه و آله، نشناختن آنها را جاهلیت‌گرایی همسان با مردم جاهلیّت اعلام كرده است. اكنون نیز شناخت زمامداران كشورهای اسلامی را برای شناخت اسلام و پیروی از احكام آن، باید جزو وظایف اسلامی دانست و مرگ بدون شناخت آنان را مرگ جاهلی نامید! این پنداری است غلط، باطل و مغایر با روح اسلام كه هیچ انسان عاقل و آگاهی آن را نمی‌پذیرد.
اكنون به جهت آشنایی خواننده گرامی با مدارك حدیث، تعدادی از اسناد آن را از كتاب‌های اهل تسنّن ذكر می‌نمائیم.
1- احمد بن حنبل (وفات 241 ق.) در كتاب مسند، ج2، ص 83 و ج3، ص 446 و ج4، ص96.
2- ابوعثمان جاحظ (وفات 255ق.) به نقل ابوجعفر اسكافی در نقض كتاب العثمانیه، ص 29.
3- بخاری (وفات 256 ق.) در كتاب صحیح، ج5، ص 13، باب فتن.
4- ابو داود طیالسی (259 ق.) در مسند، ص 259، چ حیدرآباد هند.
5- مسلم (261 ق.) در صحیح، ج6، ص 21 و 22، شماره1849.
6- احمد بن عمر بزاز (292 ق.) در زوائد، ج1، ص 144 و ج‌2، ص 143، به نقل از مجمع الزوائد.
7- دولابی (320 ق.) در الكنی و الاسماء، ج2، ص3.
8- حاكم نیشابوری (405 ق.) در مستدرك، ج2، ص7، 117.
9- ابوالقاسم طبرانی (360 ق.) در معجم كبیر، ج10، ص 350، شماره 10687 چاپ بغداد، و ج 10، ص 10687، چاپ بیروت. از معجم اوسط به نقل مجمع الزوائد ج 5، ص 224.
10- حافظ ابونعیم اصفهانی (430 ق.) در حلیلة الاولیاء، ج3، ص 224.
11- بیهقی (458 ق.) در سنن، ج8، ص 156، و 157. نقل از بخاری و مسلم.
12- شمس‌الدین سرخسی (490 ق.) در مبسوط، ج1، ص 113.
13- ابن اثیر جزری (606 ق.) در جامع الاصول، ج4، ص 70.
14- ابن ابی الحدید معتزلی (656 ق.) در شرح نهج‌البلاغه، ج9، ص 155.
15- نووی (676 ق.) در شرح صحیح مسلم، ج 12، ص 240 از ریاض الصالحین، ص 164، چ مصر.
16- ذهبی (748 ق.) ذیل مستدرك حاكم، ج 1، ص 77 ، 117.
17- ابن كثیر دمشقی (774 ق.) در تفسیر، ج 1، ص 517.
18- تفتازانی (792 ق.) شرح المقاصد، ج 2، ص 275 از شرح عقاید نسفی، چاپ 1302 ق. در چاپ 1313ق.
19- نورالدین هیثمی (807 ق.) مجمع الزوائد، ج 5، ص 218، 219، 223، 225 و 312.
20- ابن دبیع شیبانی (944 ق.) تیسیر الوصول ، ج 2، ص 39.
21- متقی هندی (975 ق.) كنز العمال، ج3، ص 200، چاپ حیدرآباد هند و ج 6، ص 65، شماره 14863، چاپ حلب.
22- ملاعلی قاری (1014 ق.) در خاتمه الجواهر المضیئة، ج2، ص509، و ص 457 به نقل از مسلم.
23- شاه ولی‌الله دهلوی (1176 ق.) ازالة الخفاء، ج1، ص3.
24- قندوزی حنفی (1294 ق.) ینابیع المودة، ص 117، چاپ اسلامبول.
25- قاضی بهلول زنگنه زوری (1300 ق.) تاریخ آل محمّد، كه از تركی اسلامبولی به فارسی ترجمه و مكرر به چاپ رسیده است.
جز اینها 45 مدرك دیگر نیز از علمای سنی وجود دارد كه در كتاب شناخت امام یا راه‌ رهای از مرگ جاهلی، (ص 28 الی 44) به قلم اینجانب ارائه و معرفی شده است و همة آنها این حدیث را با ذكر سند و متن‌های مختلف آورده‌اند.

مهدویت در اسلام

مسألة مهدویت در اسلام، چنانكه شیعه آنرا مطرح می‌كند؛ یكی از اصلی‌ترین پایه‌های تداوم اسلام و شرط اساسی پیروزی و حاكمیّت همه جانبة آیین قرآن بر دیگر آیین‌ها و حكومت‌های جهان است. زیرا تنها در سایه رهبری امام دارای شرایط و خلیفة معصوم و برگزیده از جانب خداوند است كه اسلام راستین می‌تواند در سراسر جهان و در میان توده‌‌های بشری خودنمایی نماید و وعدة الهی در قرآن مجید(1) مبنی بر پیروزی مستضعفان بر مستكبران عینیّت و تحقق یابد.
اگر رهبری كشورها را در عصر كنونی زمامداران لایق عهده‌دار بودند، انواع انحراف‌گرایی مادی و معنوی، فقر و عقب‌افتادگی و ظلم و فساد و اختلافات عقیدتی، اخلاقی، سیاسی و اجتماعی، ملت‌ها را دچار تفرقه نمی‌كرد و آنان را زیر سلطة‌ دشمنان و استعمارگران قرار نمی‌داد.
بدین ترتیب عدل جهانی و نجات از یوغ ظلم و جور و جهل و فقر و ناامنی مفهومی نخواهد یافت؛ مگر با روی كارآمدن یك زمامدار لایق و نیرومندی كه جهانیان را آزاد سازد، و براساس قوانین الهی و روش پیامبر صلی الله علیه و آله بر مردم حكومت نماید.
به عقیدة شیعة‌ امامیه و محقّقان اهل تسنّن، این امر تنها زیبندة یكتا فرزند امام حسن عسكری‌علیه‌السلام، مهدی منتظر‌عجل‌الله‌تعالی فرجه است كه مسئولیت این كار به عهده‌اش گذارده شده و اوست كه در سایة رهبری‌اش مستضعفان جهان بر مستكبران پیروز خواهد شد و آنچه قرآن مجید دربارة حكومت جهانی و غلبة بندگان شایستة خدا نوید داده تحقق خواهد یافت.
(ولقد كتبنا فی الزبور من بعد الذكر انّ الارض یرثها عبادی الصالحون)(1)

مهدی منتظر در نهج‌البلاغه

نهج‌البلاغه از عالی‌ترین درجة‌ اعتبار و سند (2) برخوردار است و سخنان برگزیده امیرمؤمنان‌علیه‌السلام در این كتاب، بیانگر اسلام راستین و ترجمان شیوایی از قرآن كریم است. از اینرو این سؤال مطرح می‌شود كه موضوع مهدویت در اسلام و انطباق آن با امام دوازدهم شیعه حجت بن الحسن العسكری‌عجل‌الله تعالی فرجه از نظر نهج البلاغه چگونه و تا چه حد از واقعیت برخوردار است؟
به دیگر سخن، آیا با چشم‌پوشی از همة آنچه در احادیث اسلامی و منابع تاریخی دربارة حضرت مهدی‌عجل‌ الله تعالی فرجه بازگو شده؛ كتاب شریف نهج‌البلاغه تا چه اندازه بازگو‌كنندة اصل مهدویّت، و روشنگر مشخصات آن حضرت و ارائه‌دهندة نقش وجودی اوست؟
باید به این حقیقت توجه داشت كه هرچند در كشمكش‌های عقیدتی و مجادلة مذهبی میان شیعه و سنّی، خلافت بلافصل امیرمؤمنان علی‌علیه‌السلام مورد گفتگو است، لیكن جلوة دیگر شخصیت امام كه نمونة انسان كامل و داور عادل و كلید قرآن است؛ جای هیچگونه بحث و گفتگو نیست. بدین جهت، گفتار او می‌تواند جداكنندة حق از باطل، و معیار و الگویی باشد تا با اتكا به آن حقیقت و واقعیت روشن گردد.
بر همین اساس گفتار و رفتار حضرتش حتی برای اهل سنت نیز حجت است و ناگزیر باید در برابر آن سر تسلیم فرود آورند. موضوع مهدی منتظر در نهج‌البلاغه در دو بخش از سخنان امیرمؤمنان‌علیه‌السلام درج گردیده است. به عبارت دیگر مسألة مهدویت امام دوازدهم و ظهور حضرتش در آخرالزمان، در كتاب نهج‌البلاغه از دو جهت سزاوار مطالعه و تحقیق است. نخست از جهت پیشگویی‌های امام‌علیه‌السلام مانند روی كار آمدن بنی‌امیه، حكومت حجاج‌بن‌یوسف، سقوط بنی‌امیه، زمامداری بنی‌عباس، قیام زنج در بصره، فتنة مغول و... كه در گذشته به وقوع پیوسته، و مواردی از آن مربوط به آیندة جهان است، همچون خبر از ظهور حضرت مهدی‌عجل الله تعالی فرجه و قیام جهانی آن بزرگوار كه در آینده به وقوع خواهد پیوست.
و دیگر، سخنان امام‌علیه‌السلام دربارة امامت و رهبری اهل‌بیت بطور كلی.

امامت و رهبری در نهج‌البلاغه

ما ابتدا فهرستی از سخنان امام‌علیه‌السلام را كه پیرامون امام، رهبر، خلیفه، مسئول و زمامداری مسلمانان است به آگاهی خوانندگان ارجمند رسانده، (3) آنگاه موضوع مهدویت در اسلام و پیشگویی از ظهور و قیام حضرت مهدی‌عجل‌الله‌تعالی فرجه و تحقق یافتن حكومت جهانی اسلام در سایة رهبری آن بزرگوار را بررسی می‌كنیم.
با توجه به اینكه نهج‌البلاغه چاپ صبحی صالح شامل فهارس متعدد است و بیش از دیگر چاپها مورد توجه و مراجعه می‌باشد، شمارة خطبه‌ها و صفحات براساس آن تنظیم گردیده است.

ردیف

خطبه

سخنان امام (علیه‌السلام)

صفحه

1

126

أتأمرنی أن ...

183

2

79

أتزعم أنك تهدی...

105

3

187

ألا یأبی و أمی، هم من‌ عدَّة...

277

4

27

ألا و انی قد دعوتكم...

69

5

131

اللَّهم انك تعلم...

189

6

217

اللَّهم انی استعدیك...

336

7

57

أما انه سیظهر علیكم...

92

8

55

أما قولكم أكل ذلك...

91

9

4

أما والذی فلق...

48-50

10

121

أما والله لو أنی...

177

11

207

أملكوا عنی هذا...

323

12

125

أنا لم نحكم الرجال...

182

13

192

أنا وضعت فی الصغر...

300

14

97

أنظروا اهل بیت...

143

15

187

إنما مثلی بینكم...

278

16

10

إن معی لبصیرتی...

54

17

168

إن الناس من هذا...

243

18

146

إن هذا الامر لم...

203

19

232

إن هذا المال لیس...

353

20

105

أنه لیس...

152

21

75

أولم ینه بنی أمیة...

103

22

144

أین الذین زعموا...

201

23

173

أیها الناس ان...

247

24

208

أیها الناس انه...

323

25

182

أیها الناس انی...

263

26

5

بنا اهتدیتم...

51

27

120

تالله لقد علمت...

176

28

33

دخلت علی المؤمنین...

76

29

92

دعونی و التمسوا...

136

30

158

ذلك القرآن فاستنطقوه...

223

31

94

عترته خیر العتر...

139

32

162

فأعلم أما الاستبداد...

231

33

164

فأعلم أن افضل...

234

34

93

فانی فقأت عین...

137-138

35

87

فاین تذهبون...

119-120

36

156

فقلت یا رسول‌الله...

220

37

118

فوالله انی الأولی...

175

38

87

فهو من معادن...

119

39

189

لایقع اسم الهجرة – انه امرنا صعب...

280

40

74

لقد علمت أنی...

102

41

62

لما خوف من الغلیة...

94

42

60

لما قتل الخوارج...

93

43

136

لم تكن بیعتكم...

194

44

139

لن یسرع أحد...

196

45

59

مصارعهم دون النطفة...

93

46

70

ملكتنی عنی و أنا...

99

47

109

نحن شجرة‌ النبوة...

162

48

154

نحن الشعار و الاصحاب...

215

49

147

و اعملوا أنكم لن...

205

50

172

و قد قال قائل...

246-247

51

216

و قد كرهت ان...

335

52

5

والله لابن أبی طالب...

52

53

175

والله لو شئت...

250

54

137

و الله ما أنكروا علی...

194

55

205

والله ما كانت...

322

56

224

و الله لان أبیت...

346-347

57

22

و إنی لعلی یقین...

64

58

25

و إنی والله لأظن...

67

59

1

و خلف فیكم ما خلفت...

44

60

127

و سیهلك فی صنفان...

184

61

20

و ما یبلغ عن الله...

62

62

119

و لاینبغی لی أن...

175

63

71

و لقد بلغنی أنكم...

100

64

197

و لقد علم المستحفظون...

311

65

116

و لو تعلمون ما أعلم...

173

66

3

و لهم خصایص...

47

67

239

هم عیش العلم...

357

68

2

هم موضع سره...

47

69

240

یا ابن عباس ما یرید...

358

ادامه دارد

پی نوشت ها:

1. ما در زبور، پس از ذكر (تورات) نوشته‌ایم كه زمین را بندگان شایستة‌ خدا به ارث خواهند برد. (انبیاء/21: 105.)
2. كتاب مصادر نهج‌البلاغه و اسانیده تألیف علامه محقق و دانشمند گرانقدر، مرحوم سید عبدالزهراء حسینی عراقی، شامل پژوهش و تحقیق از اسناد حدیثی، تاریخی و ادبی نهج‌البلاغه می‌باشد كه برای یك یك خطبه‌ها، نامه‌ها و كلمات امام امیر‌المؤمنین علی‌علیه‌السلام، 1 تا 12 سند حدیثی، تاریخی و ادبی از منابع سنی و شیعه ارائه نموده و به حق از عالی‌ترین و ارزنده‌ترین كارهایی است كه پیرامون شناخت كتاب و استناد آن به امام‌علیه‌السلام انجام گرفته است و ضمن چهار مجلد برای دومین بار در بیروت به چاپ رسیده است.
همچنین در همین زمینه مصادر نهج‌البلاغه به قلم دانشمند لبنانی، شیخ عبدالله نعمت، رئیس دادگاه جعفری‌ بیروت، در یك جلد چاپ و منتشر گردیده است. و كتاب مدارك البلاغه و دفع الشبهات عنه به قلم علامة جلیل شیخ هادی كاشف الغطاء به ضمیمة مستدرك نهج‌البلاغه همان مؤلف، در بیروت به چاپ رسیده است.
3. این مطالب در مراتب زیر خلاصه می‌گردد:
1) اصل مسألة امامت و رهبری در اسلام.
2) شرایط امامت، یا مشخصات و ویژگی‌های امام و رهبر.
3) انواع مسئولیت‌های مقام رهبری و قلمرو فعالیت آن.
4) موقعیت اهل‌بیت و صلاحیت همه جانبه آنها در تصدی مقام خلافت و رهبری.
5) سیره و روش امیرمؤمنان‌علیه‌السلام از آغاز اسلام تا دوران خلافت، و نقش آن حضرت در رهبری.
6) رهبری مطلق و جهانی در اسلام.
7) ظهور و قیام امام دوازدهم(علیه‌السلام)، و تحقق یافتن رهبری و زعامت ایشان.

مهدویت از دیدگاه نهج‌البلاغه
استاد مهدی فقیه ایمانی


نظرات() 



levitra prices
پنجشنبه 19 مهر 1397 03:48 ق.ظ

Superb forum posts. Thank you!
levitra 20 mg bayer prezzo vardenafil levitra online vardenafil buy 10 mg levitra cheap 20mg levitra buy levitra levitra online buy 10 mg levitra levitra 20mg
Buy cialis
سه شنبه 10 مهر 1397 02:54 ق.ظ

With thanks. Lots of knowledge.

import cialis cialis for daily use cost of cialis cvs prezzo cialis a buon mercato pastillas cialis y alcoho how to buy cialis online usa generico cialis mexico generic cialis with dapoxetine cialis vs viagra cialis 50 mg soft tab
buy cheap cialis on line
یکشنبه 8 مهر 1397 12:34 ق.ظ

You actually said this adequately!
cialis 20mg preis cf cialis free trial venta cialis en espaa cialis kaufen cialis daily cialis 30 day sample american pharmacy cialis achat cialis en suisse ou acheter du cialis pas cher buy cialis sample pack
online pharmacies
شنبه 31 شهریور 1397 03:43 ب.ظ

You mentioned this effectively.
canada online pharmacies reviews safe canadian online pharmacies canadian medications, liraglutide drugstore online candida viagra north west pharmacy canada drugs for sale in canada trust pharmacy of canada canada drugs best canadian mail order pharmacies
viagravipsale.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 05:28 ب.ظ

Amazing many of awesome info!
cialis free trial generic cialis 20mg tablets cialis tablets for sale prezzo di cialis in bulgaria cost of cialis per pill female cialis no prescription cialis generique best generic drugs cialis generic cialis cialis tablets
eddrugsgeneric.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 02:17 ب.ظ

You said it perfectly..
cialis 30 day sample the best site cialis tablets tadalafilo where cheapest cialis viagra vs cialis vs levitra cialis authentique suisse cialis professional from usa generic low dose cialis tadalafilo cialis generika in deutschland kaufen
http://cialisvbuy.com/
پنجشنبه 15 شهریور 1397 02:10 ق.ظ

You've made your stand very well!!
i recommend cialis generico viagra cialis levitra click here cialis daily uk cialis 5 mg buy cialis australian price cialis farmacias guadalajara cialis kaufen cialis pills price each cialis generique 5 mg cialis tadalafil
http://canadianpharmacyies.com/
سه شنبه 13 شهریور 1397 06:19 ب.ظ

Thank you. I appreciate this!
canadian pharmaceuticals reviews canada online pharmacy canadian online pharmacies online pharmacies canadian pharmaceuticals stocks canadian drugstore top rated canadian pharmacies online canadian pharmaceuticals nafta online pharmacy canada pharmacies online prescriptions
online viagra no prescription
سه شنبه 13 شهریور 1397 03:09 ق.ظ

Very good material. Appreciate it!
buy viagra in china buy viagra safely online pharmacy for viagra viagra cheap uk buying viagra in china online viagra order viagra cheap levitra viagra best buy where to buy viagra in stores how to get viagra free
Cialis 20 mg
دوشنبه 12 شهریور 1397 07:35 ب.ظ

Thanks a lot. Numerous tips!

cialis per paypa calis cialis soft tabs for sale only best offers cialis use cialis in sconto cialis arginine interactio cialis prezzo al pubblico when can i take another cialis prescription doctor cialis cialis generique
http://cialisonl.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 12:09 ب.ظ

Well voiced genuinely! .
generic low dose cialis precios cialis peru tesco price cialis low cost cialis 20mg cialis patent expiration cialis pills price each cialis with 2 days delivery we recommend cheapest cialis generic cialis tadalafil only best offers cialis use
viagra prices
سه شنبه 23 مرداد 1397 02:56 ق.ظ

Whoa many of beneficial data.
sildenafil viagra buy pfizer viagra cheap generic viagra order viagra online uk where buy viagra low price viagra buy cheap viagra buy viagra mexico cheap viagra pharmacy buy sildenafil online cheap
Online cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 02:05 ق.ظ

Nicely put, Kudos!
preis cialis 20mg schweiz purchase once a day cialis cialis canadian drugs cialis canadian drugs we use it 50 mg cialis dose usa cialis online cialis 100 mg 30 tablet we choice cialis pfizer india cialis generico lilly acheter cialis meilleur pri
Buy cialis online
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 03:29 ق.ظ

This is nicely said. !
tadalafil 5mg cialis 5 mg para diabeticos buy cialis uk no prescription cialis en 24 hora cialis authentique suisse cialis generico online cialis in sconto cialis generika cialis pills boards cialis 10 doctissimo
Viagra tablets australia
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 03:17 ق.ظ

Info certainly applied..
where to get viagra prescription uk cheap viagra where to purchase viagra online rx viagra online sildenafil usa cheap viagra online uk buy viagra pill how to buy viagra without seeing a doctor getting viagra how can you buy viagra
Cialis canada
جمعه 17 فروردین 1397 07:00 ب.ظ

Seriously tons of wonderful advice.
cialis per paypa canadian drugs generic cialis cialis 100 mg 30 tablet cialis canadian drugs cialis 5 mg cialis kaufen bankberweisung precios cialis peru cialis side effects dangers cialis sicuro in linea free generic cialis
Buy cialis
جمعه 3 فروردین 1397 03:18 ب.ظ

Very good info. Thanks.
acquistare cialis internet ou acheter du cialis pas cher cialis savings card cialis baratos compran uk brand cialis nl pastillas cialis y alcoho cialis dosage viagra cialis levitra the best site cialis tablets cialis mit grapefruitsaft
foot pain diagnosis
سه شنبه 6 تیر 1396 09:37 ب.ظ
I'm so happy to read this. This is the type of manual that needs to be given and not the
random misinformation that is at the other blogs. Appreciate your sharing this best doc.
std screening
شنبه 3 تیر 1396 02:32 ب.ظ
بسیار قلب از خود نوشتن در حالی که صدایی
دلنشین ابتدا آیا نه کار درست با
من پس از برخی از زمان. جایی در سراسر پاراگراف شما
در واقع قادر به من مؤمن اما فقط برای کوتاه در حالی که.
من هنوز کردم مشکل خود را با فراز در مفروضات و یک خواهد را سادگی به کمک پر همه
کسانی شکاف. اگر شما که می توانید انجام من را قطعا تا پایان تحت تاثیر قرار
داد.
elizwintringham.soup.io
شنبه 30 اردیبهشت 1396 03:54 ق.ظ
Hi it's me, I am also visiting this web page daily, this site is really pleasant and the people are actually sharing nice
thoughts.
Nathaniel
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:10 ق.ظ
I think this is one of the most significant info for me.

And i'm glad reading your article. But want to remark on few general things, The web site style is ideal, the articles is really great :
D. Good job, cheers
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر